Ak Parti milletvekillerinin hazırladığı ve 4 Haziran'da TBMM İçişleri Komisyonunda kabul edilen Türk Kızılay Kanunu Teklifi'nin Genel Kurul görüşmelerine başlanması bekleniyor. Teklif, kurumun dernek statüsünü korurken görev alanını genişleten mali kolaylıklar ve yetki düzenlemeleri içeriyor.
Kanun teklifinin gerekçesinde, artan afet ve insani yardım ihtiyaçları karşısında Kızılay'ın kaynaklarının yetersiz kaldığı ve bunun uzun vadeli hazırlıkları zorlaştırdığı ifade ediliyor. Yasalaşması durumunda Türkiye'deki yangın, sel ve deprem gibi afetlerle acil durumlarda ilk yardım, afet lojistiği ve geçici barınmaya yönelik ürün ve hizmetlere ilişkin karar yetkisi Kızılay Genel Merkez Yönetim Kuruluna verilecek.
Kamu ihalesinden muafiyet ve denetim tartışmaları
Teklif kapsamında kamu kurumları, Kızılay ve sermayesinin yarısından fazlasına sahip olduğu işletmelerin ürettiği ilk yardım ile afet lojistiği hizmetlerini Kamu İhale Kanunu'na tabi olmadan doğrudan satın alabilecek. Bu istisna, afetlere hazırlık döneminin yanı sıra afet, acil durumlar ve olağanüstü dönemleri kapsıyor. Alımların ilgili bakanlık ile Kızılay arasındaki protokoller çerçevesinde yapılması öngörülürken, şeffaflık ve rekabet ilkelerine uyulacağı belirtiliyor.
İhale usullerine getirilen bu istisna komisyonda tartışma yarattı. Yeni Yol Grubundan Birol Aydın ile CHP'li Ali Öztunç, Kızılay'ın Sayıştay denetiminin kanunda açıkça düzenlenmesini talep etti. DEM Partili Ali Bozan ve Onur Düşünmez'in ihale istisnası kapsamındaki alımların Sayıştay ve bağımsız mali denetime açık tutulmasına ilişkin önergesi reddedildi. AK Parti'li Kemal Çelik ise kurumun Devlet Denetleme Kurulu ve İçişleri Bakanlığı tarafından denetlendiğini belirterek Sayıştay denetimini uygun bulmadıklarını kaydetti.
Teklifte Kızılay'ın Sayıştay denetimine tabi tutulmasına veya TBMM'ye düzenli mali rapor sunmasına dair yeni bir özel yükümlülük yer almıyor. Ayrıca Başkentgaz'ın 2017'deki şartlı bağışının Ensar Vakfı'na aktarılması gibi geçmişteki tartışmalı süreçlerin tekrarlanmaması için bağışların kullanımına ilişkin yeni bir şeffaflık zorunluluğu getirilmiyor.
Sosyal yardım verisine erişim ve kan ödemeleri
Teklif, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığındaki sosyal yardım bilgilerinin Kızılay'la protokol kapsamında paylaşılmasını da öngörüyor. Gerekçe olarak yardımların tekrarlanmasını önlemek ve daha fazla kişiye ulaşmak gösteriliyor. Kişisel Verilerin Korunması Kanunu kapsamında yapılacak paylaşıma yalnızca görevin gerektirdiği ölçüde yetkilendirilen kişiler erişebilecek. Ayrıca Kızılay'ın il merkez ve ilçe şube başkanlarının Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıflarının mütevelli heyetlerine katılması planlanıyor.
Bu düzenlemeler muhalefet partilerinde endişeyle karşılandı. TBMM İçişleri Komisyonundaki görüşmelerde CHP'li Murat Çan, sosyal yardım bilgilerinin özellikle seçim dönemlerinde siyasi propaganda amacıyla kullanılabileceği endişesini dile getirdi. DEM Partili Onur Düşünmez de verilerin siyasi amaçlarla kullanılabileceği uyarısında bulundu.
Teklifteki bir diğer madde, kamu hastaneleri ve üniversite hastanelerine sağlanan kan bileşenlerinin bedellerinin SGK tarafından doğrudan Kızılay'a ödenmesini düzenliyor. Ödenen tutarlar hastanelerin SGK'den alacaklarından düşülecek. Birol Aydın, düzenlemenin hastanelerin mali durumuna etkisinin yeterince değerlendirilmediğini belirtirken Komisyon Başkanı Süleyman Soylu, hastanelerden Kızılay'a yapılan ödemelerde yaşanan gecikmeleri gerekçe göstererek düzenlemeyi savundu.
6 Şubat 2023 depremlerindeki koordinasyon sorunları ve Ahbap Derneği'ne çadır satışı nedeniyle eleştirilen Kızılay'da Mayıs 2023'te istifa eden Kerem Kınık'ın yerine Fatma Meriç Yılmaz başkan seçilmişti. Yılmaz, komisyon görüşmelerinde şirketlerin yardım faaliyetlerini hızlandırmak ve gelir sağlamak amacıyla çalıştığını, malzeme satışının Genel Merkez Yönetim Kurulu iznine bağlandığını aktarmıştı. Komisyon Başkanı Süleyman Soylu ise satışı derneğin değil, bağlı şirketin gerçekleştirdiğini vurgulamıştı.
Teklifin mevcut haliyle yasalaşması halinde düzenlemeler, kanunun Resmî Gazete'de yayımlandığı gün yürürlüğe girecek.
