YENİ Partili Ümit Özlale, Dışişleri Bakanlığının 2027 yılı bütçe görüşmelerinde Türkiye'nin dış politikasındaki ekonomik strateji eksikliğine dikkat çekti. Avrupa Birliği'nin yeni sanayi politikalarının Türk imalat sanayisi açısından ciddi riskler taşıdığını belirten Özlale, “Dışişleri Bakanlığının sunumunu güvenlik stratejisi üzerine kurdunuz. Ancak Türkiye'nin bir de ekonomik güvenliği var. Sizden üç ay içerisinde bir ekonomik güvenlik programı talep ediyoruz” dedi.
YENİ Parti İzmir Milletvekili Prof. Dr. Ümit Özlale, TBMM Plan ve Bütçe Komisyonunda görüşülen Dışişleri Bakanlığının 2027 yılı bütçesinde, Türkiye'nin değişen küresel ekonomik düzene karşı hazırlıksız kalma riskini gündeme getirdi. Dışişleri Bakanı'nın sunumunda Çin, Hindistan ve Rusya'ya yeterince yer verilmemesini eleştiren Özlale, enerji jeopolitiğinden Orta Koridor'a, Avrupa Birliği'nin yeni sanayi politikalarından kritik minerallere kadar Türkiye'nin ekonomik çıkarlarını ilgilendiren başlıklarda somut bir strateji ortaya konulmasını istedi.
“Dünya değişiyor, Türkiye'nin ekonomik güvenlik stratejisi nerede?”
Küresel ticarette belirsizliğin ve jeopolitik risklerin tarihsel olarak yüksek seviyelere ulaştığını belirten Özlale, Dışişleri Bakanlığının sunumunun geçen yıla kıyasla daha dar kapsamlı olduğunu söyledi.
Özlale, “Dünya nüfusunun yaklaşık üçte birini oluşturan Çin, Hindistan ve Rusya'dan Çin sunumunuzda yalnızca bir kez geçiyordu. Hindistan ve Rusya'ya ise neredeyse hiç değinilmedi. Önümüzdeki dönem yeni bir dönem olacaksa Bakanlığınızın bu üç ülkeye ilişkin politikalarını öğrenmemizde fayda var” ifadelerini kullandı.
Türkiye'nin dış politikasının ekonomik güvenlik boyutuyla da ele alınması gerektiğini vurgulayan Özlale, “Ben dış politikanın, ülkeyi zenginleştirdiği ölçüde değerinin katlanacağına inananlardanım” dedi.
“Orta Koridor fırsat olabilir ama Türk sanayisi için büyük bir risk de taşıyor”
Türkiye'nin coğrafi konumunun ekonomik avantaja dönüştürülmesi gerektiğini belirten Özlale, Orta Koridor projesinin taşıdığı fırsatlara ve risklere dikkat çekti.
Özlale, “Çin'i ve dünyanın en büyük küresel değer zincirini Avrupa'ya bağlayacak, bizim coğrafyamızdan geçecek bir koridordan bahsediyoruz. Ancak Çin'le rekabete henüz hazır olmadığımız bir ortamda Çin mallarının Avrupa pazarına bu kadar rahat ulaşması, bizim imalat sanayimiz açısından önemli bir risk oluşturuyor” değerlendirmesinde bulundu.
Orta Koridor'da taşıma sürelerinin önemli ölçüde kısalmasının ciddi bir yatırım potansiyeli yaratacağını ifade eden Özlale, Dışişleri ve Ticaret bakanlıklarından koordineli bir çalışma beklediklerini söyledi.
Güney Kafkasya'daki ulaşım bağlantılarına da değinen Özlale, Ermenistan üzerinden açılabilecek yeni ticaret hatları için Türkiye'nin önceliklerinin açıklanmasını istedi. Bakü-Tiflis-Kars Demiryolu ve Zengezur bağlantısının bölgesel ticaret açısından önemini vurgulayan Özlale, sınır geçişleri ve gümrük işlemleri konusunda atılması planlanan somut adımları sordu.
“Avrupa'nın yeni sanayi politikası karşısında Türkiye ne yapacak?”
Avrupa Birliği'nin Türkiye'nin en önemli ticaret ve yatırım ortaklarından biri olduğunu hatırlatan Özlale, ihracatın yüzde 43'ünün AB ülkelerine yapıldığını, karşılıklı mal ticaretinin 217,6 milyar avroya ulaştığını ve doğrudan yabancı yatırımların üçte ikisinin Avrupa Birliği kaynaklı olduğunu belirtti.
Avrupa'nın yeni sanayi politikalarının Türkiye açısından kritik sonuçlar doğuracağını söyleyen Özlale, özellikle otomotiv ve beyaz eşya sektörlerine dikkat çekti.
Özlale, “Bir sonraki otomotiv yatırımının, bir sonraki imalat sanayi yatırımının nerede yapılacağı; Türkiye'nin Orta Avrupa ülkeleriyle rekabet edip edemeyeceği, alacağımız kararlara bağlı. Kurallara, kanunlara ve ortaya koyacağımız yaklaşıma bağlı” dedi.
Gümrük Birliği'nin modernizasyonunda yıllardır ilerleme sağlanamamasını da eleştiren Özlale, “Geçen yıl da aynı cümleyi kurmuştum. Gümrük Birliği'nin revizyonu bizim için hayati derecede önemli” ifadelerini kullandı.
“Hukukun üstünlüğünde 143 ülke arasında 117'nci sıradayız”
Türkiye'nin yatırım çekme kapasitesinin hukuk devleti ilkesiyle doğrudan bağlantılı olduğunu vurgulayan Özlale, Hukukun Üstünlüğü Endeksi'ndeki sıralamaya dikkat çekti.
Özlale, “Hukukun Üstünlüğü Endeksi'ne baktığımızda 143 ülke arasında 117'nci sıradayız. Hükümet yetkililerinin denetlenmesi konusunda ise 136'ncı sıradayız. Doğrudan yabancı yatırımlarımızın üçte ikisi Avrupa Birliği'nden geliyor. Avrupa Birliği ise hukukun üstünlüğünü dikkate alan bir birlik” dedi.
Hukukun üstünlüğünün yalnızca demokratik haklar açısından değerlendirilmemesi gerektiğini belirten Özlale, “Biz hukukun üstünlüğünü yalnızca daha adil ve daha özgür bir ülkede yaşamak için istemiyoruz. Bunun aynı zamanda çok önemli ekonomik kazanımları olduğu için de istiyoruz” diye konuştu.
Dışişleri Bakanlığına üç ay süre: “Ekonomik güvenlik programı istiyoruz”
Türkiye'nin enerji diplomasisi, Orta Koridor, Avrupa Birliği'yle ekonomik ilişkiler ve yatırım diplomasisi olmak üzere dört temel alanda daha etkin bir dış politika yürütmesi gerektiğini belirten Özlale, Bakanlığa somut bir çağrıda bulundu.
Özlale, “Sizden üç ay içerisinde bir ekonomik güvenlik programı talep ediyoruz. ‘Made in Europe’, kamu alımları, Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması ve yeni tek pazar girişimi konusunda bize kapsamlı bir bilgilendirme sunmanızı istiyoruz” dedi.
“Kanada'yla anlaşmada kritik mineraller için nasıl bir iş birliği öngörülüyor?”
Konuşmasının sonunda Kanada'yla gündemde olan serbest ticaret anlaşmasına değinen Özlale, özellikle kritik mineraller konusunda yürütülen müzakerelerin açıklanmasını istedi.
Dördüncü Sanayi Devrimi'nin temel ham maddelerinin kritik mineraller olacağını belirten Özlale, “Kanada'yla yapılacak serbest ticaret anlaşmasında kritik madenler ve mineraller konusunda nasıl bir iş birliği öngörülüyor? Bu alanda yürüttüğünüz herhangi bir ön müzakere var mı?” sorularını yöneltti.
Özlale, Türkiye'nin küresel ekonomik dönüşümün dışında kalmaması için dış politikanın ticaret, sanayi, enerji ve yatırım politikalarıyla birlikte ele alınması gerektiğini vurgulayarak konuşmasını tamamladı.
Özlale’nin konuşması şöyle:
“Sayın Başkan, değerli milletvekilleri, Sayın Bakan, Dışişleri Bakanlığının değerli bürokratları, basın emekçileri; hepinizi saygıyla selamlıyorum.
Sayın Bakan, dış politika benim uzmanlık alanım olmadığı, ancak iktisatçı olduğum için meseleye güvenlik politikalarından ziyade iktisadi açıdan bakmak istiyorum.
Geçen yıl da sizi dinlemiş, oldukça detaylı bir sunum yaptığınızı görmüştüm. İlk olarak bir değerlendirmede bulunmak istiyorum. Bu yıl daha yorgun ve kapsamı daha dar bir sunum yaptınız. Örneğin, dünya nüfusunun yaklaşık üçte birini oluşturan Çin, Hindistan ve Rusya'dan Çin sunumunuzda yalnızca bir kez geçiyordu. Hindistan ve Rusya'ya ise neredeyse hiç değinilmedi.
Dolayısıyla önümüzdeki dönem yeni bir dönem olacaksa Dışişleri Bakanlığımızın Çin, Hindistan ve Rusya politikalarını öğrenmemizde fayda olduğunu düşünüyorum.
İkinci olarak, çok zor bir dönemde bakanlık yapıyorsunuz. Aynısını Ticaret Bakanımıza da söyledim. Neden? Çünkü ticaret politikaları belirsizlik endeksine baktığımızda oldukça yüksek seviyeler görüyoruz.
Ben bu dönemi hep şöyle değerlendiriyorum. 1800'lerin sonunda küreselleşme ve Sanayi Devrimi'yle birlikte dünya iki büyük savaş ve bu savaşların arasında Büyük Buhran'ı yaşadı. 1978'le birlikte yeni bir küreselleşme dönemi, ardından yeni bir sanayi devrimi ve o kadar büyük olmasa da ciddi bir iktisadi kriz yaşadık. Bildiğiniz gibi 1939'da da İkinci Dünya Savaşı başlamıştı.
Şimdi yine benzer bir gerginlik ortamındayız. Böyle bir dönemde çok zor bir bakanlığın başındasınız. Belirsizlik endeksine baktığımızda da bunu görüyoruz. Jeopolitik risk göstergeleri, birbirleriyle ihtilaf yaşayan ülke sayısı ve jeopolitik risk endeksi oldukça yüksek seviyelerde. Dolayısıyla nazik bir dönemden geçiyoruz.
Peki, bu dönemi daha da önemli hâle getirecek gelişmeler neler?
Öncelikle sizden enerji jeopolitiği konusunda değerlendirmeler duymayı beklerdik. Hâlâ da bekliyoruz. Çünkü Türkiye'nin 2024'ten 2030'a kadar enerji ihtiyacının iki üç kat artması öngörülüyor.
Özellikle Hürmüz'deki krize ve tedarik zincirlerinde yaşanan sorunlara baktığımızda enerji jeopolitiğinin giderek daha önemli hâle geleceğini görüyoruz. Hürmüz'deki toparlanma da oldukça sınırlı. Bunun ekonomimize etkilerini yaşıyoruz.
Bu konuda hem sizden hem de Ticaret Bakanlığımızdan daha detaylı bir bilgilendirme bekliyoruz.
Şimdi Orta Koridor'dan bahsetmek istiyorum. Orta Koridor'u değerlendirirken küresel tedarik zincirlerinin en önemli geçiş noktalarından biri olan Malakka Boğazı'nı da dikkate almak gerekiyor.
Malakka ve Hürmüz konusunda, belki soru-cevap bölümünde, buradaki gelişmeleri ve Türkiye'nin özellikle Asya kaynaklı küresel tedarik zincirlerinde nasıl bir rol üstleneceğini anlatabilirsiniz.
Orta Koridor'un Türkiye açısından çok önemli fırsatlar barındırdığını düşünüyorum. Ancak bu fırsatların yanında riskler de var.
Fırsat nedir? Çin'i ve dünyanın en büyük küresel değer zincirini Avrupa'ya bağlayacak, bizim coğrafyamızdan geçecek bir koridordan bahsediyoruz.
Peki, risk nedir? Çin'le rekabete henüz hazır olmadığımız bir ortamda Çin mallarının Avrupa pazarına bu kadar rahat ulaşması, bizim imalat sanayimiz açısından önemli bir risk oluşturuyor.
Dolayısıyla Orta Koridor'un ekonomik coğrafyası konusunda Dışişleri Bakanlığı ile Ticaret Bakanlığından koordineli bir çalışma bekliyoruz.
Bu koridorun en önemli potansiyellerinden biri taşıma sürelerinin önce yarıya, 2040'a gelindiğinde ise üçte bire kadar düşebilecek olması. Dolayısıyla orta ve uzun vadeli bir dış politika ve uluslararası ticaret politikası izleyebilirsek burada gerçekten çok ciddi bir yatırım potansiyeli var.
Elbette bunun darboğazlarına ve kritik bağlantı noktalarına da bakmamız gerekiyor. Bunlardan biri Güney Kafkasya'daki bağlantı seçenekleri.
Haritaya Kars üzerinden baktığımızda Bakü-Tiflis-Kars Demiryolu'nun Türkiye'yi Gürcistan üzerinden Azerbaycan'a ve Hazar'a bağladığını görüyoruz. Haritadaki kesik çizgiler ise Ermenistan üzerinden açılabilecek yeni bağlantıları gösteriyor.
İş dünyasıyla görüştüğümüzde, Ermenistan'la sınır ticaretinin gelişmesinin ve Türkiye'nin bu coğrafyada hem ekonomik hem de siyasi olarak daha etkili hâle gelmesinin son derece önemli olduğunu ifade ediyorlar.
Burada size sormak istediğim şu: Ermenistan üzerinden açılabilecek bağlantılarda Türkiye'nin önceliği hangi hat olacaktır? Bu, ticaretimiz ve jeopolitik konumumuz açısından önemli bir mesele.
Sınır ticaretini geliştirmek için sınır geçişleri ve gümrük işlemleri konusunda Bakanlığınız hangi somut adımları öneriyor veya atmayı planlıyor?
Zengezur bağlantısı da önemli bir başka konu. Burada hem ekonomik kazanımlar hem de riskler söz konusu.
Azerbaycan'ın ana karasıyla Nahçıvan arasında Ermenistan üzerinden kurulacak bağlantı bizim açımızdan önem taşıyor. Bu nedenle Azerbaycan'la ilişkilerimiz ve Azerbaycan'ın Ermenistan'la ilişkileri de ticaret potansiyelimiz açısından son derece önemli.
Özellikle Azerbaycan'la ilişkilerimizde basına da yansıyan gerilim, gerginlik ve soğukluk bizim için dikkate alınması gereken gelişmeler.
Bunu söylerken bir başka hususu da not etmek gerekiyor. Şu anda 21'inci yüzyılın en büyük soykırımlarından birini, en büyük katliamlarından birini gerçekleştiren İsrail'in bu bölgedeki en büyük destekçisinin Azerbaycan olması ve bizim Azerbaycan'a bu konuda herhangi bir yaptırım uygulayamamamız, sözümüzü geçiremememiz Türk dış politikası açısından bir zayıflık olarak değerlendirilmelidir.
Şu ana kadar söylediklerimi toparlayacak olursam Türkiye'nin coğrafi avantajını ekonomik kazanıma dönüştürmesi için sizden dört alanda daha yoğun bir çalışma bekliyoruz.
Birincisi enerji diplomasisi. İkincisi Orta Koridor. Üçüncüsü birazdan değineceğim Avrupa Birliği'yle ekonomik ilişkiler. Dördüncüsü ise Türkiye'deki yatırım ortamını hukukun üstünlüğüyle birlikte ele alacak bir yatırım diplomasisi.
Sayın Bakan, Dışişleri Bakanlığının sunumunu ağırlıklı olarak güvenlik stratejisi üzerine kurdunuz. Ancak Türkiye'nin bir de ekonomik güvenliği var. Ben dış politikanın, ülkeyi zenginleştirdiği ölçüde değerinin katlanacağına inananlardanım.
Sunumunuzda bahsettiğiniz "Made in EU" meselesine de soru-cevap bölümünde biraz daha açıklık getirmenizi rica ediyorum. Çünkü Avrupa yeni bir sanayi politikası paradigmasına geçiyor.
Avrupa Birliği'nin Türkiye açısından önemini rakamlarla ortaya koyalım. İhracatımızın yüzde 43'ü Avrupa Birliği'ne yapılıyor. Karşılıklı mal ticaretimiz 217,6 milyar euro seviyesinde. Doğrudan yabancı yatırımların hâlâ üçte ikisi Avrupa Birliği'nden geliyor.
Avrupa Birliği yeni bir paradigmaya geçerken bizim AB politikamız nedir? Avrupa Birliği'ne yaklaşımımız nasıl şekilleniyor?
Çin'den neredeyse hiç bahsetmediniz. Avrupa Birliği'ne ise bir miktar değindiniz. Ancak Avrupa'nın yeni sanayi politikasına karşı Türkiye'nin hangi önlemleri alacağını da sizden öğrenmek istiyoruz.
Elbette Avrupa Birliği demek, hukuk devleti olma koşulunu da beraberinde getiriyor. Maalesef bu konuda iyi durumda değiliz. Hepimiz bunu görüyoruz.
Hukukun Üstünlüğü Endeksi'ne baktığımızda 143 ülke arasında 117'nci sıradayız. Hükümet yetkililerinin denetlenmesi konusunda ise 143 ülke arasında 136'ncı sıradayız.
Peki, bu neden önemli Sayın Bakan?
Çünkü doğrudan yabancı yatırımlarımızın üçte ikisi Avrupa Birliği'nden geliyor. Avrupa Birliği ise hukukun üstünlüğünü ve bu alandaki kriterleri dikkate alan bir birlik.
Dolayısıyla biz hukukun üstünlüğünü yalnızca daha adil ve daha özgür bir ülkede yaşamak için istemiyoruz. Bunun aynı zamanda çok önemli ekonomik kazanımları olduğu için de istiyoruz.
Gümrük Birliği meselesine gelelim.
10 yıl geçti. Gümrük Birliği 1996'da uygulamaya girdi. Ancak Haziran 2018'den bu yana modernizasyon konusunda Avrupa Birliği tarafında somut bir ilerleme sağlanamadı. Süreç neredeyse tamamen durmuş durumda.
Geçen yıl da aynı cümleyi kurmuştum. Gümrük Birliği'nin revizyonu bizim için hayati derecede önemli.
Avrupa Birliği'nin tek pazarına erişimimiz söz konusu olacaksa bunun belirli koşulları ve kuralları olacak. Bu nedenle Avrupa Birliği meselesine biraz daha fazla zaman ayırıyorum.
Bildiğiniz gibi Avrupa Birliği, başta otomotiv ve beyaz eşya olmak üzere birçok sektörde Türkiye'yi önemli bir ticaret ve yatırım ortağı olarak görüyor.
Ancak bir sonraki otomotiv yatırımının, bir sonraki imalat sanayi yatırımının nerede yapılacağı; Türkiye'nin Orta Avrupa ülkeleriyle rekabet edip edemeyeceği, sizin Bakanlığınızın, Ticaret Bakanlığının ve ülke olarak hepimizin alacağı kararlara bağlı.
Kurallara, kanunlara, hukuki düzenlemelere ve ortaya koyacağımız yaklaşıma bağlı.
Bu nedenle sizden üç ay içerisinde bir ekonomik güvenlik programı talep ediyoruz.
"Made in Europe", kamu alımları, Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması ve yeni tek pazar girişimi konusunda bize kapsamlı bir bilgilendirme sunarsanız müteşekkir oluruz.
Son olarak Kanada'yla serbest ticaret anlaşmasına değinmek istiyorum.
Kanada'yla serbest ticaret anlaşmasından bahsettiniz. Ben bu konuyu önemsiyorum. Ancak Kanada tarafı yumurta, tavuk ve süt ürünlerini anlaşmaya dahil etmek istemiyor.
Peki, Türkiye olarak biz hangi ürünleri anlaşmaya dahil etmek istemiyoruz? İlk sorum bu.
İkinci ve bence daha kritik konu ise madenler ve kritik mineraller.
Bildiğiniz gibi önümüzdeki dönemde Dördüncü Sanayi Devrimi'nin temel ham maddeleri kritik mineraller olacak.
Kanada'yla yapılacak serbest ticaret anlaşmasında kritik madenler ve mineraller konusunda nasıl bir iş birliği öngörülüyor? Bu alanda yürüttüğünüz herhangi bir ön müzakere var mı?
Özellikle önümüzdeki süreçte bu konunun son derece etkili ve önemli olacağını düşünüyorum.
Hepinize saygılarımı sunuyorum.”