Sağlık Bakanlığı verileri ve Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından yayımlanan 2025 Türkiye Sağlık Araştırması sonuçları, ülkedeki tütün tüketim alışkanlıklarında dikkat çeken bir değişimi işaret ediyor. 2008 ile 2025 yılları arasındaki karşılaştırmalı verilere göre, kadın ve erkek grupları arasındaki kullanım farkı giderek azalırken genel tablo artış yönünde seyrediyor.
Araştırma bulgularına göre, 15 yaş ve üzeri nüfusta tütün ürünü kullananların oranı 2008 yılında yüzde 31,2 iken, 2025 yılında bu rakam yüzde 33,2 seviyesine ulaştı. Cinsiyet bazlı dağılımda ise erkeklerde yüzde 47,9'dan yüzde 46'ya gerileme gözlemlenirken, kadınlarda aynı dönemde yüzde 15,2'den yüzde 20,6'ya çıkış kaydedildi. Erkeklerdeki kullanım oranları geçmiş yıllarda dalgalanma göstermiş; 2012'de yüzde 41,5, 2014'te ise yüzde 47,4 olarak ölçülmüştü.
Sigara kaynaklı ölümler yıllık 125 bine ulaştı
Kronik hastalıkların yaklaşık dörtte birinden ve akciğer kanserlerinin yüzde 90'ından sorumlu tutulan tütün kullanımı, küresel ölçekte her yıl 7 milyon kişinin hayatını kaybetmesine neden oluyor. Bu ölümlerin 1,6 milyonu pasif içicilikten kaynaklanıyor. Türkiye özelinde ise durum daha kritik bir boyutta. Her yıl yaklaşık 125 bin vatandaş tütün nedeniyle yaşamını yitirirken, bu sayının 25 bini doğrudan pasif etkilenime bağlı gerçekleşiyor.
2024 yılı verileri, Türkiye'nin erkeklerde akciğer kanseri sıklığı ve buna bağlı ölümlerde dünya sıralamasında ilk sırada yer aldığını gösteriyor. Ülkede gerçekleşen tüm ölümlerin yüzde 67,3'ü, sigarayla doğrudan ilişkili olan dolaşım sistemi, tümör ve solunum yolu hastalıklarından kaynaklanıyor. Tütün dumanına maruz kalma riski sadece aktif kullanıcılarla sınırlı kalmıyor; aynı ortamı paylaşan çocuklar, gençler, aile bireyleri ve çalışanlar da kalp-damar hastalıkları ve akciğer kanseri gibi ciddi sağlık sorunlarıyla karşı karşıya kalabiliyor.
Bir milyondan fazla vatandaşa ulaşım sağlandı
Tütünle mücadeleyi sahada güçlendirmek amacıyla Sağlık Bakanlığı tarafından tüm il ve ilçelerde Tütünle Mücadele Timleri ile Mobil Sigara Bırakma Poliklinikleri faaliyete geçirildi. 1 Eylül 2025 tarihinden itibaren devreye alınan bu yapılar, bugüne kadar 1 milyondan fazla kişiye ulaşarak pasif içiciliğin zararları konusunda bilgilendirme çalışması yürüttü. Sigarayı bırakmak isteyenlere ise mobil poliklinikler aracılığıyla danışmanlık hizmeti sunuldu.
Dumansız Hava Sahası uygulaması kapsamında rehberlik ve denetim faaliyetleri sürerken, standartizasyonu artırmak için iller arası çapraz denetimler başlatıldı. Vatandaşlardan gelen bildirimler değerlendirilerek ekiplerce gerekli müdahaleler yapılıyor. Ayrıca 2024-2028 Tütün Kontrolü Strateji Belgesi ve Eylem Planı çerçevesinde, Milli Eğitim Bakanlığı, Türkiye Yeşilay Cemiyeti, Yükseköğretim Kurulu (YÖK), üniversiteler ve Gençlik ve Spor Bakanlığı işbirliğinde öğrenci, öğretmen ve velilere yönelik koruyucu eğitimler düzenleniyor.
Üniversite kampüslerinde tütün ürünlerinin görünürlüğünü önlemek ve kullanım alanlarını sınırlamak amacıyla YÖK ile Türkiye Yeşilay Cemiyeti ortaklığında "Dumansız Kampüs" rehberi hazırlandı. Kriter seti ve uygulama esaslarını içeren bu çalışma ile gençlerin tütün endüstrisinin hedef kitlesi olmaktan çıkarılması hedefleniyor.
