CHP Gölge Adalet Bakanı Şule Özsoy Boyunsuz, partisinin hazırladığı yargı reformu planının ayrıntılarını paylaştı. Plana göre, Anayasa Mahkemesi Kanunu'na eklenecek bir madde ile AYM'ye, tespit ettiği hak ihlallerine yönelik doğrudan icra emri verme yetkisi tanınacak. Bu düzenleme uyarınca AYM, bir tutukluluğu hak ihlali sayması durumunda tahliye emri, bir idari işlemi hukuka aykırı bulması halinde ise iptal kararı verebilecek.
Reform paketinde, hakimlerin terfi sistemine ilişkin de yeni kriterler getiriliyor. Hakimlerin terfi süreçlerinde, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) ve Anayasa Mahkemesi (AYM) kararlarına uyumları temel ölçüt olarak kabul edilecek. Bu yüksek mahkemelerin kararlarına uymayan hakimlerin terfi etmesi engellenecek.
Hakimlerin yalnızca kendi dosyalarıyla ilgili değil, emsal niteliğindeki diğer AİHM ve AYM kararlarını da uygulaması zorunlu hale getirilecek.
Sınav ve mülakat sisteminde köklü değişiklik
Hakim ve savcılık sınav sisteminde de önemli değişiklikler planlanıyor. Yeni düzenlemeyle, açılacak sınavlarda mülakata, ilan edilen kadro sayısı kadar aday çağrılacak ve kadronun üç katı adayın çağrılması uygulamasına son verilecek. Geçmiş yıllardaki mülakatlarda elenen adaylara, açılacak ilk sınavlarda öncelik tanınacak.
Sınav soruları ve cevapları akademisyenler tarafından hazırlanacak ve adaylar soruları kura ile çekecek. Şeffaflığı sağlamak amacıyla tüm mülakat süreci kamerayla kayıt altına alınacak ve olası bir dava durumunda bu kayıtlar delil olarak kullanılacak.
"Hakimlere coğrafi teminat vereceğiz"
Atama ve görevlendirme sisteminde de coğrafi teminat ilkesi esas alınacak. Hakim ve savcıların görev süreleri dolmadan, kendi talepleri veya bir disiplin soruşturması haricinde tayin edilmeleri önlenecek. Örneğin, bir bölgedeki görev süresi beş yıl olarak belirlenen bir hakim, bu süreyi tamamlamadan başka bir yere atanamayacak.
Boyunsuz şöyle devam etti:
"-5 bölge esasıyla yeni hakimler küçük yerlerde göreve başlayacak, kıdemi arttıkça büyükşehirlere gelecek.
-Tayinler görev süresi esasıyla yapılacak. O bölgede görev süresi 5 yılsa, 5 yılı dolmadan tayini çıkamayacak. Hakimlere coğrafi teminat vereceğiz. Bugün İstanbul'da bir karar verdin diye yarın Samsun'a tayinin çıkmayacak. O bölgedeki görev süresi dolana kadar kendi isteği ya da disiplin soruşturması dışında tayin edilemeyecek.
-AİHM ve AYM kararlarına uymayan hakimler terfi edemeyecek. Hakim terfilerinde en büyük kriter AİHM ve AYM kararlarına uymak olacak.
-Hakimler yalnızca kendi dosyasındaki AİHM ve AYM kararlarını değil, başka dosyalardaki emsal nitelikteki AİHM ve AYM kararlarını da uygulamak zorunda olacak.
-Anayasa Mahkemesi Kanunu'na bir madde ekleyerek, AYM'ye icra emri verme yetkisi tanıyacağız. AYM bir ihlal kararı verdiğinde doğrudan icra emri düzenleyecek. Bir tutukluluğun hak ihlali olduğuna karar verilmesi halinde AYM doğrudan tahliye emri verecek. Bir idari işlemin hak ihlali olduğu tespit edilirse AYM doğrudan o işlemi iptal edecek."
Yeni hakimlerin mesleğe küçük yerlerde başlamasını ve kıdemleri arttıkça büyükşehirlere atanmasını öngören beş bölgeli bir sistem kurulacak. Adalet Akademisi'nde ihtisas odaklı eğitim verilecek ve ceza hakimi olarak yetişen bir yargı mensubu, kariyeri boyunca bu alanda görev yapmaya devam edecek.
