Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın ev sahipliğinde Ankara'da başlayan tarihi NATO Zirvesi, Türkiye'nin stratejik hedefleri ve on milyarlarca dolarlık savunma anlaşmalarıyla kritik bir gündeme sahip.
İki gün sürecek olan 36. NATO Liderler Zirvesi, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın ev sahipliğinde Ankara'daki Cumhurbaşkanlığı Külliyesi'nde kapılarını açtı. NATO Genel Sekreteri Mark Rutte'nin yöneteceği zirveye, ABD Başkanı Donald Trump dahil olmak üzere 31 müttefik ülke ve davetli liderler katılım gösteriyor. Uzmanlar, hem gerçekleştiği dönem hem de yoğun gündemi sebebiyle zirveyi "tarihi" olarak nitelendiriyor.
Türkiye ittifakın vazgeçilmez aktörü olmak istiyor
Ankara, bu zirveyi uluslararası alandaki statüsünü güçlendirmek için önemli bir fırsat olarak değerlendiriyor. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, 1 Temmuz'daki bir basın toplantısında, "Bunun Türkiye'de yapılıyor olması Türkiye'nin stratejik önemini, NATO içindeki rolünü de bir kez daha ortaya koyuyor, pekiştiriyor" ifadelerini kullanmıştı. Rusya-Ukrayna savaşı ve Orta Doğu'daki gelişmelerin gündemde olması, Türkiye için bu rolü pekiştirme imkanı sunuyor.
Türkiye'nin eski NATO Daimi Temsilcisi Tacan İldem, zirvenin "bugüne kadar geçerli uluslararası düzende ciddi bir kırılmanın yaşandığı" bir dönemde gerçekleştiğini belirtti. İldem, "Uluslararası konjonktür, NATO müttefiklerinin aralarındaki görüş ayrılıklarını olabildiğince gidererek birlik, insicam ve dayanışmayı daha güçlü kılmalarını gerektiriyor" dedi. Emekli Diplomat Gülru Gezer ise Türkiye'nin "taraflar arasında birlikteliği ve uzlaşıyı sağlayacak birkaç ülke arasında ön plana çıktığını" vurguladı.
İstanbul Politik Araştırmalar Enstitüsü (İstanpol Enstitüsü) Dış Politika Koordinatörü Riccardo Gasco'ya göre, "Ankara açısından bu zirvenin amacı ittifakın vazgeçilmez güvenlik aktörlerinden biri olma pozisyonunu güçlendirmek. Ayrıca artan stratejik önemini uzun vadeli siyasi ve sınai ortaklığa dönüştürmek."
"Muhtemelen Türkiye'yi mutlu edecek bir şey yapacağım"
Zirve, Donald Trump'ın "ABD Başkanı" unvanıyla Türkiye'ye gerçekleştirdiği ilk ziyaret olması bakımından da dikkat çekiyor. Trump, 2017-2021 yıllarını kapsayan ilk başkanlık döneminde Türkiye'yi ziyaret etmemişti. Erdoğan ve Trump arasında gerçekleşecek görüşmede Orta Doğu, Gazze Barış Anlaşması, Suriye ve savunma sanayi konularının ele alınması bekleniyor.
Tacan İldem, Trump'ın zirveye Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın davetiyle katıldığını hatırlatarak, "Aile fotoğrafında Başkan Trump'ın da yer alacak olması bu açıdan önem teşkil edecektir" değerlendirmesini yaptı. Zirve öncesi temaslarda, Türkiye'nin geliştirdiği KAAN savaş uçakları için gerekli F-110 motorlarının satışı konusunda ilerleme kaydedilmesi ihtimali bulunuyor. Trump, 25 Haziran'da yaptığı bir açıklamada, Türkiye'nin F-35 programına dönüş talebi ve jet motoru satışlarına atıfta bulunarak, "Muhtemelen onları çok mutlu edecek bir şey yapacağım" demişti.
Eski Los Angeles Başkonsolosu Gülru Gezer, "F-110 motorlarının Türkiye'ye verileceğini düşünüyorum" öngörüsünde bulundu. Gezer, F-35 programına dönüşün ise ABD'deki hukuki engeller nedeniyle "bugünden yarına gerçekleşecek bir şey olmadığını" belirtti. Türkiye, Rus yapımı S-400 hava savunma sistemlerini satın alması nedeniyle 2019 yılında F-35 programından çıkarılmıştı.
ABD ve Avrupa arasında arabuluculuk rolü
Zirvenin en kritik gündem maddelerinden birini, ABD ile Avrupalı müttefikler arasında son dönemde yükselen gerilim oluşturuyor. Diplomatik kaynaklara göre, Avrupalı ülkeler, Erdoğan'dan Trump ile olan yakın ilişkisini kullanarak Washington'un ani kararlar almasını önlemesi ve gerilimi düşürmesi yönünde talepte bulundu. Bu kapsamda Türkiye'nin, ABD'nin kıtadan çekilme sürecini aşamalı bir plana bağlaması için yardımcı olması isteniyor.
Riccardo Gasco, "Bence şu an herkes ABD'yi NATO'dan çekileceği ya da Avrupa'yı savunmaktan imtina edeceği yönündeki söylemlerden vazgeçirmeye çalışıyor" dedi. Türkiye, bu süreçte oynayacağı rolle NATO'nun gelecekteki yeni anlayışının mimarlarından biri olmayı hedefliyor. Gülru Gezer, "Türkiye'nin bir yandan uzlaştırıcı bir rol oynaması bir yandan da ev sahibi olarak taraflar arasında çıkabilecek husumetleri veya hassasiyetleri gidermesi gerekiyor" diye konuştu.
Savunma sanayi önceliklerin başında geliyor
Ankara'nın zirvedeki en önemli önceliklerinden bir diğeri savunma sanayi alanındaki iş birlikleri. Bugün düzenlenecek Savunma Sanayi Forumu, müttefik ülkelerden çok sayıda firmayı bir araya getirecek. NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, forumda on milyarlarca dolar değerinde yeni sözleşmelerin duyurulacağını açıkladı. Türkiye, NATO'nun askeri malzeme üretim zincirinde kilit bir halka olmayı amaçlıyor.
Türkiye'nin bir diğer beklentisi ise Avrupa güvenliği için geliştirilen mekanizmalara dahil edilmek. Zirveye AB Konseyi Başkanı Antonio Costa ve Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen'in de katılması bu açıdan bir fırsat olarak görülüyor. Riccardo Gasco, savunma sanayi konusunda "Avrupa'nın Türkiye'ye, Türkiye'nin Avrupa'ya olduğundan çok daha fazla ihtiyaç duyduğunu" belirterek, Türkiye'deki "demokratik gerileme" sürecinin bu iş birliğinden bağımsız ele alınamayacağını da sözlerine ekledi.
