Fevzi Efe SEKİTMEZ-GERÇEK HABERCİ-ÖZEL HABER-TOBB tarafından açıklanan Kurulan ve Kapanan Şirket İstatistikleri, iş dünyasında sermaye tabanına göre ayrışan derin bir tezatlığı ortaya koydu. 2026'nın ilk sekiz ayında kurulan şirket sayısı 75 bin 814'e ulaşırken, küçük esnafı ve sermayesiz girişimcileri temsil eden gerçek kişi işletmelerinin açılışları yüzde 12 geriledi. Yalnızca ağustos ayında kapanan şirket sayısının yıllık bazda yüzde 11,3 sıçrayarak 2 bin 114'e çıkması, piyasadaki daralmanın boyutunu gözler önüne serdi.
İstatistiklerdeki şirket artışına karşın sokaktaki esnafın varlık gösterememesi, ağırlaşan operasyonel maliyet kalemlerinden kaynaklanıyor. Kira, enerji, personel ve finansman yükü altında ezilen küçük işletmeler, kâr elde etmek bir yana sermayelerini eriterek piyasadan çekilmek zorunda kalıyor.
Esnafı Boğan Beş Ağır Maliyet Kalemi
Saha verileri, küçük işletmelerin yaşam döngüsünü bir ila iki yıl içinde tüketen beş temel yapısal gideri işaret ediyor. İzmir'in Kemeraltı, Karşıyaka Çarşı, Alsancak ve Buca gibi ana ticaret akslarında geçmişte cironun yüzde 8-12'sini oluşturan dükkân kiraları, günümüzde yüzde 25 ila 35 seviyesine tırmandı. Mülk sahiplerinin ödemesi gereken yüzde 20'lik gelir vergisi stopajının sözleşmelerle fiilen kiracıya yüklenmesi, 40 bin liralık net kiraya ek olarak 10 bin liralık ek vergi yükü getiriyor.
Tüketici harcamalarında kart kullanım oranının yüzde 90'a dayanması ise işletmeleri POS komisyonu çıkmazına itiyor. Ertesi gün nakit geçişinde kesilen yüzde 3,20 ile 3,75 arasındaki komisyonlar, esnafın brüt hasılatını doğrudan eritiyor. Parayı komisyonsuz tahsil etmek isteyen işletmeler ise yüksek enflasyon ortamında bankaların 45 güne varan bloke şartına katlanamıyor.
Bunun yanı sıra bir asgari ücretli personelin işverene toplam maliyetinin yemek ve yol masraflarıyla 35 bin lirayı aşması, iki çalışanlı küçük bir dükkânın henüz işe başlamadan aylık 70 bin liralık bordro yüküyle karşılaşmasına yol açıyor. En düşük Bağ-Kur priminin indirimli haliyle 10 bin 156 liraya çıkması ve ticarethane elektrik tarifelerinin 10 bin ila 18 bin liralık faturalar üretmesi esnafın hareket alanını tamamen kısıtlıyor. Muhasebe, defter tasdiki, e-belge kontör bedelleri ve sabit harçlar da her ay 6 bin ila 8 bin liralık operasyonel maliyet yaratıyor.
100 Liralık Satıştan Esnafa 2 Lira Kalıyor
Perakende ve hizmet sektöründe kasaya giren her 100 liralık tüketici harcamasının maliyet dökümü, kârlılığın fiilen bittiğini somutlaştırıyor. 100 liralık cironun ortalama 10 lirası KDV'ye, 38 lirası satılan malın maliyetine, 24 lirası kira ve stopaja, 16 lirası personel giderine, 4,5 lirası enerji faturalarına, 3,5 lirası POS kesintisine ve 2 lirası sabit giderlere gidiyor. Toplam gider ve vergi payı 98 lirayı bulurken, dükkân sahibine net yalnızca 2 lira pay kalıyor.
İzmir'de faaliyet gösteren iki personelli örnek bir kafe işletmesinin aylık nakit akışı tablosu bu erimeyi belgeliyor. Aylık 250 bin lira brüt ciro yapan işletmenin hammadde, kira, bordro, stopaj, enerji ve prim dahil toplam gideri 261 bin 831 liraya ulaşıyor. Ayı yaklaşık 12 bin lira zararla kapatan işletmeci, 12 saatlik şahsi emeğine karşılık gelir elde edemediği gibi açığı ticari kredilerle döndürmeye çalışıyor.
Tabela Şirketleri Artıyor, Geleneksel Esnaf Büyüyemiyor
Resmi istatistiklerdeki şirket sayısının yüzde 6,4 büyümesi reel bir sanayi ve ticaret atılımına işaret etmiyor. E-ticaret platformları, moto-kuryeler ve dijital hizmet sağlayıcıların personeli bordro yerine şirket kurup fatura kesmeye zorlaması, sermayesiz "tek kişilik tabela şirketlerinin" sayısını şişiriyor. Ayrıca borç batağındaki esnafın şahsi mal varlığını hacizden korumak amacıyla şahıs işletmelerini kapatıp sınırlı sorumlu limited şirket yapılarına geçmesi de bu artışta rol oynuyor.
Kurumsal muhasebe harçları, sermaye bloke şartları ve vergi yükümlülükleri nedeniyle geleneksel bakkal, terzi, manav veya kuaför esnafı şirketleşemiyor. Ağır maliyetleri karşılayamayan işletmeler sermaye büyümesi sağlayamadığı için ya doğrudan kapanarak kayıtdışına kayıyor ya da faaliyetine son vererek ücretli işçiliğe dönüyor.
