Ahilik yüzyıllardır dürüst ticaretin, güvenin ve meslek ahlakının adı. Peki aynı ilkeler bugün algoritmalarda, yapay zekâda ve dijital ticarette de geçerli olmalı mı? İZELKO Başkanı Çetin Akbıyık, bu soruyu gündeme taşıyarak Ahiliği nostaljinin sınırlarından çıkarıp teknoloji çağının üretim ve ticaret düzeniyle buluşturan dikkat çekici bir yaklaşım ortaya koydu.
RİTÜEL DEĞİL SİSTEM
Ahiliğin yalnızca esnafı örgütleyen bir yapı değil, üretim ve ticaretin ahlaki çerçevesini belirleyen köklü bir meslek düzeni olduğunu belirten Akbıyık, Ahilik Haftası’nda bu yönün daha güçlü anlatılması gerektiğini söyledi.
Dürüst kazanç, güvenilirlik, kaliteli üretim, emeğe saygı, tüketicinin korunması, liyakat ve haksız rekabetten kaçınmanın Ahiliğin temelini oluşturduğunu ifade eden Akbıyık, “Şed kuşanmanın, geleneksel törenlerin ve esnaf ziyaretlerinin elbette kültürel bir değeri vardır. Ancak Ahiliği yalnızca bunlarla tarif edersek özünü eksik bırakırız. Esas miras; işini doğru yapmak, müşterinin hakkını gözetmek ve kazancı ahlakla buluşturmaktır. Ahilik dükkânın kapısında başlayıp tezgâhta bitmemeli; yazılımın koduna, yapay zekânın algoritmasına kadar girmelidir” dedi.
DİJİTALDE ÖLÇÜ DEĞİŞMESİN
Ticaretin araçlarının yüzyıllar içinde değiştiğine dikkat çeken Akbıyık, dün çarşıda terazinin doğruluğuyla sınanan ticaret ahlakının bugün dijital sistemler, fiyatlama modelleri ve öneri algoritmaları üzerinden yeni bir sınav verdiğini söyledi.
Akbıyık, “13’üncü yüzyılın çarşısında ahlak teraziyi doğru tutuyordu; bugün aynı ölçü algoritmalarda olmalı. Bir Ahi müşterisini tartıda kandırmıyorsa, dijital platform da fiyatlama, sıralama ve öneri sistemleriyle tüketiciyi yanıltmamalı. Esnaf müşterisinin bilgisizliğini kazanca çevirmiyorsa, algoritma da insanın zaaflarını ticari avantaja dönüştürmemeli. Dün mesele doğru tartmaktı, bugün doğru yönlendirmek. Yapay zekâda şeffaflık, veri güvenliği, insan denetimi ve hesap verebilirlik artık meslek ahlakının da konusudur” diye konuştu.
VİCDAN İNSANDA
Teknolojinin kendi başına ahlaki bir iradeye sahip olmadığını vurgulayan Akbıyık, belirleyici olanın onu geliştiren ve kullanan insan olduğunu söyledi.
İZELKO Başkanı Akbıyık, “Yapay zekânın vicdanı yok; vicdanı onu yazan ve kullanan insan taşır. Teknoloji büyüdükçe sorumluluk da büyümeli. Veri, fiyatlama, reklam ve tüketici davranışlarının kullanımı yeni bir meslek etiği gerektiriyor. Teknolojik güç, toplumsal sorumluluktan ayrı düşünülemez” dedi.
ELEKTRONİKÇİNİN AHİLİĞİ
Ahilik ilkelerinin elektronikçi esnafı açısından soyut kavramlar olmadığını ifade eden Akbıyık, “Müşteri telefonunu ya da bilgisayarını bırakırken yalnızca cihazını değil, özel hayatını da emanet ediyor. O emaneti korumak, gereksiz ürün satmamak, değiştirilmeyen parçayı değiştirilmiş gibi göstermemek, kaliteli parça kullanmak, fiyatı açık söylemek ve satış sonrasında işinin arkasında durmak Ahiliğin bugünkü karşılığıdır. Elektronik atıkları doğru değerlendirmek de aynı anlayışın parçasıdır; görevimiz müşteriye olduğu kadar çevreye karşı da sürüyor” ifadelerini kullandı.
GELECEĞİN USTALARI
Ahilikteki usta-kalfa-çırak ilişkisinin teknoloji çağında biçim değiştirerek sürdüğünü belirten Akbıyık, “Dünün ustası çırağını tezgâhta yetiştiriyordu; bugün teknisyen genç elektronikçiyi, deneyimli yazılımcı genç geliştiriciyi yetiştiriyor. Bilgiyi aktarmak kadar o bilginin hangi amaçla ve hangi sınırlar içinde kullanılacağını öğretmek de önemlidir” dedi.
Geleceğin ustalarının yalnızca tornavida tutan eller olmayacağını vurgulayan Akbıyık, kod yazan gençlerin, yapay zekâ geliştiren mühendislerin ve bu sistemleri yöneten şirketlerin de güçlü bir etik anlayışa ihtiyaç duyduğunu söyledi.
Ahilik Haftası’nın sadece geçmişi anma değil, geleceğin çalışma ahlakını tartışma fırsatı olarak görülmesi gerektiğini belirten Akbıyık, sözlerini şöyle tamamladı:
“Teknolojiyi geliştireceğiz, yazılım üreteceğiz, yapay zekâyı daha ileriye taşıyacağız. Ama insanı ve hakkı merkezin dışına çıkarmayacağız. Ahiliği geçmişten teslim aldık; geçmişte bırakmak için değil, geleceğe taşımak için.”
