Fevzi Efe SEKİTMEZ-GERÇEK HABERCİ-ÖZEL HABER- Ege Bölgesi genelinde baraj doluluk oranlarının gerilemesi ve yağış rejiminin bozulması, tarımsal üretimde su teminini doğrudan enerji giderlerine bağladı. Açık sulama kanallarının yetersiz kalması üzerine Menemen, Menderes, Bergama ve Selçuk havzalarında 150 ila 250 metre derinliğindeki artezyen kuyularına bağımlılık arttı. Yerin yüzlerce metre altından dalgıç pompalarla çekilen su, tarladaki ürünlerin maliyet yapısını kökten değiştirdi. Resmi kurumlar modern kapalı şebekeleri devreye alarak yerel çözümler üretmeye çalışırken, bireysel kuyu işleten geniş tarım alanlarında elektrik tarifeleri temel girdi maliyetlerini tırmandırmaya devam ediyor.
Havzalarda Ürün Başına Enerji Yükü
Tarım havzalarından derlenen üretim ve sulama verileri, derinleşen su seviyelerinin birim ürün maliyetine doğrudan yansıdığını ortaya koyuyor. Menemen Ovası'nda 180 metrelik kuyulardan damlama yöntemiyle sulanan açık tarla domatesinde dönüm başı elektrik gideri 2025'teki 2 bin 200 liradan 2026 sezonunda 4 bin 650 liraya çıktı. Bu artışla birlikte 1 kilo domatesteki enerji payı 55 kuruş olarak hesaplanırken, salma sulama yapılan tarlalarda bu rakam kilogram başına 1,11 lirayı aşıyor. Yeraltı su tablasının tuzlanma riski taşıdığı Menderes Gümüldür bölgesinde ise 220 metreden çekilen su, mandalina bahçelerinde dönüm başına 4 bin 200 liralık fatura çıkarıyor. Ağaç başına haftalık 300-400 litrelik su ihtiyacı nedeniyle 1 kilo satsuma mandalinanın üretim maliyetine 1,50 liralık elektrik payı biniyor. Benzer şekilde Bergama Bakırçay Havzası'nda 210 metrelik bireysel kuyularla sulanan çekirdeksiz sofralık üzümde de 1 kiloluk hasadın 1,63 lirasını kuyu elektriği oluşturuyor.
Kolektif Şebeke ve Bireysel Kuyu Karşılaştırması
Sahadaki teknik ölçümler, merkezi basınçlı hatlar ile bireysel derin kuyular arasındaki maliyet farkını net şekilde belgeliyor. İzmir Büyükşehir Belediyesi'nin Selçuk'ta 15,5 milyon liralık yatırımla kurduğu Selçuk Merkez Yüzey Altı Damla Sulama Tesisi bünyesindeki 2 bin dönümlük alanda, şebeke katkısı sayesinde dönüm maliyeti 4 bin 100 lira seviyelerinden 1.350 liraya kadar geriledi. Böylece üreticinin birim ürün başına su maliyeti kilogramda 1,40 liradan 45 kuruşa indi. Tarım ve Orman Bakanlığı ile DSİ 2. Bölge Müdürlüğü tarafından tamamlanan 220 milyon liralık Bergama Seklik Barajı ve Sulaması Projesi de 1.500 dekarlık arazide benzer bir tasarruf sağladı. Bireysel pompaların devre dışı kaldığı kapalı sistemlerde üretim maliyetleri önemli oranda aşağı çekildi.
Dalgıç Pompaların Saatlik Tüketimi 151 Lirayı Aşıyor
EPDK tarımsal sulama tarifeleri baz alındığında, 200 metre derinlikten su çeken 37 kW (50 HP) gücündeki standart bir pompanın saatlik elektrik sarfiyatı 37 kilovatsaate denk geliyor. Vergiler ve fonlar dahil kilovatsaat başına 4,10 liralık birim fiyatla çalışan bir motorun saatlik masrafı 151,70 lirayı buluyor. Günde 12 saat çalışan bir derin kuyunun günlük maliyeti 1.820,40 liraya, ayda 20 gün sulama yapıldığında ise aylık fatura 36 bin 408 liraya ulaşıyor. Yaklaşık 40 dönümlük bir üretim alanında sadece bir ayda oluşan 36 bin liralık enerji yükü, tarımsal kredi faizleri ve gecikme cezalarıyla birleştiğinde üretici üzerinde finansman baskısı yaratıyor.
Çözüm İçin Üç Aşamalı Eylem Planı
Kuraklığın yarattığı gizli maliyet artışını durdurabilmek adına sahada öne çıkan yapısal öneriler şu başlıklardan oluşuyor: Yüzde 40'lara varan vahşi ve salma sulamanın tamamen durdurulması, basınçlı damla sistemlerinin faizsiz kredi destekleriyle zorunlu hale getirilmesi, Kuyu başlarına kurulacak şebekeden bağımsız (off-grid) güneş enerjisi santrallerine sağlanan hibe oranlarının yüzde 50'den yüzde 75'e yükseltilmesi, Gediz, Bakırçay ve Küçük Menderes nehir havzalarında yeraltı akiferlerinin kirlenmeye karşı korunarak su tahsislerinin tek elden planlanması.
