Beyaz et sektörüne yönelik iki hafta önce başlatılan soruşturma ve kayyum atamaları, hem iç piyasada hem de ihracat cephesinde tartışmalara neden oldu. Firmaların itirazları üzerine kayyum kararları kaldırılırken, süreç fahiş fiyat iddialarını ve ihracattaki güven kaybı endişelerini gündeme taşıdı. İhracatçılar Türkiye’nin güvenli tedarikçi algısının bozulduğunu ve pazar kaybının büyüdüğünü belirtirken, tüketiciler ise durumun ticari hata sınırını aştığını ve cezai yaptırımların gerekli olduğunu savunuyor.
Ege Su Ürünleri İhracatçıları Birliği Başkan Yardımcısı Bedri Girit, soruşturmanın ve denetim kayyumu atamalarının ciddi güven sorunlarına yol açtığını söyledi. Girit, 13 firmaya yönelik kararların üretimde bir duraksama yaratmadığını ancak kamuoyunda ve uluslararası pazarlarda olumsuz bir algıya neden olduğunu belirtti. Hukuk sisteminin kanatlı sektörüyle bu şekilde anılmasının yabancı alıcının kafasını karıştırdığını vurgulayan Girit, “Bu normal bir durum değil ve anlatması da çok zor” dedi.
"Teşhis yanlış olunca tedavi de yanlış oluyor"
Sürecin tekrarlanmaması için doğru verilerle hareket edilmesi gerektiğini belirten Girit, “Eğer elinizdeki veriler yanlışsa, aldığınız kararlar da yanlış olur. Teşhis yanlış olunca tedavi de yanlış oluyor. Olan hem sektöre hem ülke ekonomisine oluyor” diye konuştu. Fahiş fiyat iddialarını da değerlendiren Girit, olağanüstü bir kârlılık olsaydı bunun şirket bilançolarına yansıyacağını ancak böyle bir tablonun mevcut olmadığını ifade etti.
Fiyatların tamamen arz-talep dengesiyle oluştuğunu söyleyen Girit, “Maliyet hesapları ortada, şuan üretici tavuğun maliyeti hatta maliyetin altında kilosunu 92 liraya satıyor. Yetkimiz olsa tavuğu 200 liraya satarız ama böyle bir dünya yok” dedi. Ticaret Bakanlığı’nın Ramazan ayı öncesinde ihracata getirdiği kısıtlamanın dış pazarlarda ciddi kayıplara yol açtığını belirten Girit, haftalık ihracatın ciddi şekilde düştüğünü açıkladı.
Girit, “Türkiye normal şartlarda haftalık yaklaşık 20 milyon dolarlık kanatlı ihracatı yapıyordu. Bu rakam bugün 6-7 milyon dolar seviyesine düştü. Yani pazarlarımızın önemli bir kısmını rakip ülkelere kaptırdık” dedi. Girit, “Biz pazarı kaybederken rakiplerimiz ellerini oğuşturuyor. Kaybedilen zamanın telafisi çok zor” ifadelerini kullandı.
"İdari cezalar yetmiyor, ceza hukuku şart"
Süreci tüketici açısından ele alan Tüketici Konfederasyonu (TÜKONFED) Başkanı Aydın Ağaoğlu, konunun Adalet, Hazine ve Maliye, İçişleri Bakanlıkları ile Rekabet Kurumu’nun birlikte ele alması gereken çok boyutlu bir mesele olduğunu söyledi. Ağaoğlu, kırmızı et fiyatlarının 900-1000 TL bandına ulaştığı bir dönemde beyaz etin neredeyse tek erişilebilir hayvansal protein olduğunu belirtti.
Ağaoğlu, “Tam da bu dönemde özellikle kanat ve but gibi ürünlerde hızlı fiyat artışları yaşanması, doğal olarak tepkileri artırıyor. Kayyum atamaları sonrası fiyat artış hızının durması olumlu; ancak geriye dönük bir indirim yok” açıklamasını yaptı. Bu durumun artık “ticari hata” sınırlarını aştığını vurgulayan Ağaoğlu, “Türk Ceza Kanunu’nun 237. maddesinde düzenlenen ‘fiyatları etkileme suçu’ tam da bu tür durumlar için vardır. Hapis cezasının 1 ila 3 yıl aralığına çıkarılması önemli bir adımdır” dedi.
Uygulanan idari para cezalarının caydırıcı olmadığını ifade eden Ağaoğlu, “Ya mahkemelerden geri dönüyor ya da erken ödeme indirimleriyle sembolik rakamlara düşüyor. Daha da vahimi, bu cezalar çok kısa sürede yeni zamlarla tüketicinin sırtına yükleniyor” dedi. Tam rekabetin tüketicinin güvencesi olduğunu belirten Ağaoğlu, “Rekabet bozulursa fiyatlar kontrolsüz yükselir, kalite düşer, tüketici seçeneksiz kalır. Eğer bu süreç doğru yönetilmezse, tüketici çok daha zor bir tabloyla karşılaşabilir” şeklinde konuştu.
