EGİAD Think Tank çatısı altında Research İstanbul iş birliğiyle hazırlanan rapor, 9 Kasım 2026 tarihinde EGİAD Dernek Merkezi'nde düzenlenen toplantıyla tanıtıldı. EGİAD Yönetim Kurulu Başkanı M. Kaan Özhelvacı'nın ev sahipliğinde gerçekleştirilen toplantıya, Research İstanbul Yönetici Ortağı ve araştırmanın yazarlarından Can Selçuki konuşmacı olarak katıldı. Türkiye genelinde 4.524 ürünün ithalat kırılganlığının incelendiği ve Ege'nin sekiz ilinin mercek altına alındığı çalışma, bölgenin sanayi ve ticaret yapısındaki stratejik bağımlılıkları, jeopolitik krizlere karşı hassasiyetleri ve ekonomik güvenliğin güçlendirilmesine yönelik somut politika önerilerini ortaya koydu.
EGİAD THINK TANK İLE VERİ TEMELLİ POLİTİKA ÜRETİMİ
Toplantının açılışında konuşan EGİAD Yönetim Kurulu Başkanı M. Kaan Özhelvacı, EGİAD’ın 36 yıllık kurumsal birikiminin genç iş insanlarına ekonomik faaliyetlerinin ötesinde bir sorumluluk yüklediğini belirtti. Think Tank çalışmalarını bilgi ve veri üretme, kamuoyu gündemine katkıda bulunma ve karar alma süreçlerine uygulanabilir öneriler sunma anlayışının bir parçası olarak değerlendiren Özhelvacı, kısa süre önce kamuoyuyla paylaşılan “Yaratıcı Yıkım Sürecinde İzmir” raporunun ardından bu kez ekonomik güvenlik ve dayanıklılık konusuna odaklandıklarını ifade etti.
Özhelvacı, 2027–2029 dönemini kapsayan Orta Vadeli Program’da “Ekonomik Güvenlik ve Dayanıklılık” konusuna ayrı bir politika başlığı olarak yer verildiğine dikkat çekti. EGİAD’ın bu alanı İzmir ve Ege Bölgesi özelinde kapsamlı ürün, il ve şirket verileriyle ele aldığını belirterek ekonomik dayanıklılığın yalnızca ulusal ölçekte değil, bölgeler ve firmalar düzeyinde de güçlendirilmesi gerektiğini vurguladı.
Özhelvacı, “Amacımız kaygıları çoğaltmak değil, riskleri ölçülebilir ve yönetilebilir hâle getirmek. Veriye dayalı bu yaklaşım, firmalarımızın ve kamu kurumlarımızın daha doğru öncelikler belirlemesine yardımcı olabilir.” dedi.
312 ÜRÜNDE 10,9 MİLYAR DOLARLIK İTHALAT RİSK ALTINDA
Raporda, Türkiye'nin ithalat yapısı tedarikçi yoğunlaşması, jeopolitik riskler, alternatif kaynaklara erişim ve ikame güçlüğü açısından değerlendirildi. Geliştirilen Bileşik Kırılganlık Endeksi kapsamında incelenen 4.524 üründen 312'sinin hem yüksek ithalat kırılganlığı hem de yüksek ikame zorluğu taşıdığı belirlendi. Bu ürünlerin 2024 yılı ithalat değerinin toplam 10,9 milyar dolara ulaştığı saptandı. Daha sıkı risk ölçütleriyle belirlenen 111 öncelikli kritik ürünün ise yaklaşık 1,5 milyar dolarlık ithalata karşılık geldiği ortaya konuldu. Nükleer reaktör parçaları, akrilonitril, antibiyotikler ve molibden cevheri gibi stratejik ürünlerin de yer aldığı bulgular, ithalat hacmi görece sınırlı olsa bile alternatif temin olanakları kısıtlı girdilerin üretim güvenliği açısından kritik önem taşıdığını gösterdi.
İZMİR'İN GÜÇLÜ SANAYİ YAPISININ ARDINDA KRİTİK BAĞIMLILIKLAR BULUNUYOR
Araştırmada İzmir, Manisa, Denizli, Aydın, Muğla, Uşak, Kütahya ve Afyonkarahisar'ın ithalat kırılganlıkları karşılaştırmalı olarak incelendi. Ulusal il bazlı kırılganlık endeksi ortalaması 0,320 olarak hesaplanırken, İzmir'in 0,308'lik değerle Türkiye ortalamasının altında kaldığı belirlendi. İncelenen verilerde Ege Bölgesi ithalatının yaklaşık yüzde 64'ünü gerçekleştiren İzmir'in, sektörel çeşitliliğine rağmen özellikle organik kimya girdilerinde yüksek ikame güçlüğü taşıdığı görüldü. Bitkisel yağ ve yağlı tohumda tedarikçi yoğunlaşması, makine, demir-çelik, plastik ve enerji girdilerinde ise tedarik sürekliliği öne çıkan risk alanları arasında yer aldı.
Rapora göre Ege illeri arasında en yüksek ithalat kırılganlık endeksi 0,363 ile Muğla'da ölçüldü. Muğla'da hayvan yemi ve bitkisel yağda tedarikçi yoğunlaşması, Denizli'de bakır ve sentetik liflerde ikame güçlüğü, Uşak'ta ise hububat ve sentetik lif tedarikindeki çok yönlü riskler dikkat çekti. Bulgular, ithalat hacminin büyüklüğü ile kırılganlık düzeyinin her zaman örtüşmediğini ve her il için farklılaştırılmış ekonomik güvenlik politikalarına ihtiyaç bulunduğunu ortaya koydu.
ÖZHELVACI: “EKONOMİK ÇEŞİTLİLİK, TEK BAŞINA EKONOMİK GÜVENLİK ANLAMINA GELMİYOR”
EGİAD Yönetim Kurulu Başkanı M. Kaan Özhelvacı, küresel ekonomide yaşanan dönüşümün şirketlerin rekabet koşullarını yeniden şekillendirdiğine dikkat çekerek, ekonomik güvenliğin artık yalnızca devletlerin değil, işletmelerin de stratejik önceliği haline geldiğini vurguladı.
Özhelvacı, “Ekonomik çeşitlilik, tek başına ekonomik güvenlik anlamına gelmiyor. Çünkü birbirinden farklı sektörlerde faaliyet gösteren şirketlerimiz, aynı enerji kaynaklarına, aynı lojistik altyapıya veya aynı kritik ithal girdilere bağımlı olabiliyor. Dolayısıyla dışarıdan bakıldığında çok güçlü ve çeşitli görünen bir ekonomik yapı, belirli alanlarda ortak kırılganlıklar taşıyabiliyor.” ifadelerini kullandı.
İzmir'in üretim kapasitesi, liman altyapısı, sanayi birikimi ve uluslararası ticaret bağlantılarının önemli avantajlar sunduğunu belirten Özhelvacı, bu avantajların sürdürülebilir rekabet gücüne dönüşmesi için kritik girdilerde tedarik çeşitliliğinin artırılması, enerji ve su güvenliğinin sağlanması, lojistik altyapının güçlendirilmesi ve teknolojik dönüşümün hızlandırılması gerektiğine işaret etti.
ÖZHELVACI: “İZMİR'İN EKONOMİK GÜVENLİK HARİTASINI ÇIKARMALIYIZ”
EGİAD'ın raporu yalnızca bilimsel bir araştırma olarak değil, uygulanabilir politika önerilerine dönüşecek stratejik bir çalışma olarak değerlendirdiğini belirten Özhelvacı, İzmir için somut bir çağrıda bulundu. Özhelvacı, “İzmir’in kurumlarıyla, odalarımızla, kalkınma ajansımızla, üniversitelerimizle birlikte, kentimizin kritik bağımlılıklarını ve altyapı kırılganlıklarını ortaya koyan bir İzmir ekonomik güvenlik haritası çıkarmayı ve İzmir’in OVP’deki ekonomik güvenlik tedbirleri için pilot il olmasını öneriyorum. EGİAD olarak bu çalışmaya katkı vermeye hazırız.” dedi. Ekonomik güvenliğin uzun vadeli rekabet gücünün ayrılmaz bir parçası olduğunu vurgulayan Özhelvacı, rapordaki bulgu ve önerilerin kamu kurumları, yerel yönetimler, meslek kuruluşları ve iş dünyasıyla paylaşılacağını, ortak projeler ve iş birlikleri geliştirilmesinin hedeflendiğini ifade etti.
DÖRT KRİZ SENARYOSU: EGE SANAYİSİ KÜRESEL ŞOKLARA NE KADAR HAZIR?
Raporda, mevcut ithalat yapısının yanı sıra dört farklı kriz senaryosu da analiz edildi. Çin Kaynaklı İhracat Kısıtlaması, Rusya Enerji ve Hammadde Şoku, Küresel Deniz Taşımacılığı Krizi ve bu gelişmelerin eş zamanlı yaşandığı bileşik jeopolitik şok senaryoları üzerinden gerçekleştirilen stres testlerinde, illerin risk göstergelerindeki değişimler değerlendirildi.
Bileşik kriz senaryosunda Kütahya ve Uşak, göreli kırılganlık göstergelerinde en yüksek artışın görüldüğü iller olarak öne çıktı. Deniz taşımacılığında yaşanabilecek aksaklıkların ise özellikle bitkisel yağ, yağlı tohum ve yem hammaddelerine bağımlı sektörlerde ilave risk yaratabileceği belirlendi. Araştırma, söz konusu senaryolarla gerçekleşmiş ekonomik kayıpları değil, olası dış şoklar karşısında öncelikle izlenmesi gereken sektörleri ve tedarik bağımlılıklarını ortaya koydu.
74 FİRMALIK ARAŞTIRMA: SİBER GÜVENLİK VE SÜRDÜRÜLEBİLİRLİKTE HAZIRLIK AÇIĞI
EGİAD üyesi 74 firmanın katılımıyla gerçekleştirilen saha araştırması, ekonomik güvenliğin şirketlerin kurumsal hazırlık kapasitesiyle doğrudan ilişkili olduğunu gösterdi. Ankete katılan firmaların yalnızca yüzde 54'ünde siber güvenlik protokolü, yüzde 24'ünde ise yazılı sürdürülebilirlik politikası bulunduğu belirlendi. Mikro ölçekli işletmelerin yüzde 69'unda incelenen sürdürülebilirlik uygulamalarından hiçbirinin bulunmaması, özellikle küçük işletmelerde dönüşüm ihtiyacını ortaya koydu.
Araştırmada firmaların yüzde 69'unun ürün veya hizmetlerinin kolayca ikame edilebilir hale geldiğini belirtmesi, yüzde 61'inin ise yeni rakip tehdidini öne çıkarması, küresel rekabet baskısının şirketler tarafından güçlü biçimde hissedildiğini gösterdi.
EGİAD'DAN EKONOMİK GÜVENLİK İÇİN SOMUT EYLEM PLANI
Araştırmanın sonuçları doğrultusunda ulusal düzeyde ekonomik güvenlik izleme ve erken uyarı sistemi kurulması, kritik hammaddelerde alternatif tedarikçi ağlarının geliştirilmesi, fizibiliteye dayalı stratejik stok mekanizmaları ve yerli ikame yatırımlarının desteklenmesi önerildi.
Bölgesel düzeyde ise EGİAD koordinasyonunda bir tedarik istihbaratı platformu geliştirilmesi, Denizli ve Uşak'ta tekstil hammaddeleri için ortak satın alma modelleri oluşturulması, İzmir'de tarım-gıda lojistiği ve depolama altyapısının güçlendirilmesi, Aliağa'da petrokimya entegrasyonuna yönelik yatırım fizibilitelerinin değerlendirilmesi ve KOBİ'lerin siber güvenlik ile sürdürülebilirlik kapasitelerinin artırılması öne çıktı.
EGİAD Think Tank'in bilgi ve veri üretimini somut politika önerilerine dönüştürme yaklaşımının bir ürünü olan araştırma, bölgesel ekonominin küresel riskler karşısında dayanıklılığını güçlendirmek ve Ege sanayisinin geleceğine yönelik ortak bir yol haritası oluşturmak açısından önemli bir referans çalışması olarak değerlendirildi.
