BBC Türkçe'den Ayşe Sayın'ın haberine göre Türkiye Büyük Millet Meclisinin yeni yasama yılına başlamasına kısa bir süre kala 2028 seçimlerine yönelik hazırlıkların hız kazanması beklenirken iktidar bloğundaki iki ana parti seçim sistemi ve siyasi partilerin işleyişini düzenleyen mevzuat konusunda farklı önceliklere sahip görünüyor.
MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli son dönemde verdiği röportajlarda Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sisteminin uygulamasında ortaya çıkan bazı sorunların gözden geçirilmesi gerektiğini ifade etti. Bahçeli Türkgün ve Habertürk'e yaptığı açıklamalarda sistemi güçlendirecek ve aksaklıkları giderecek değişikliklerin yanı sıra seçim ve siyasi partiler yasalarının da yeniden ele alınabileceği mesajını verdi. Bahçeli bu düzenlemelerin yeni anayasa çalışmasıyla uyumlu olması gerektiğini belirtti ancak hangi yasal değişikliklerin yapılması gerektiğine ilişkin ayrıntı vermedi.
Ak Parti yönetiminden Bahçelinin çağrısına ilişkin resmi bir açıklama yapılmadı. Ancak parti kulislerinde yeni anayasa ile birlikte seçim ve siyasi partiler mevzuatının uzun süredir tartışıldığı belirtiliyor. Ak Parti kurmayları seçim ve siyasi partiler yasalarında değişiklik yapılmasının 2023 seçim beyannamesinde de yer aldığını yeni anayasa konusunda parti içindeki çalışmaların sürdüğünü söylüyor.
Bir Ak Parti yöneticisi bu tür düzenlemelerin Mecliste geniş bir mutabakat gerektirdiğini siyasi partilerin yaklaşımının ve siyasi takvimin uygun olması halinde konunun yeni yasama döneminde gündeme gelebileceğini belirtti. Ak Parti ve MHP kurmayları ise şu aşamada iki parti arasında seçim yasasına ilişkin yürütülen özel bir görüşme trafiği olmadığını belirtiyor.
MHP'den ön şart değil uzlaşma çağrısı
MHP cephesinde de Bahçelinin açıklamalarının hazırlanmış bir yasa teklifinin habercisi olmadığı vurgulanıyor. MHPli bir yetkiliye göre Bahçelinin mesajı doğrudan bir kanun teklifinden çok seçim ve siyasi partiler mevzuatının yeniden tartışmaya açılması ve bu konuda genel bir uzlaşma aranması çağrısı olarak görülmeli.
Aynı yetkili Bahçelinin açıklamalarının bir ön şart olarak değerlendirilmemesi gerektiğini daha çok tartışma başlatmayı amaçladığını söyledi.
Ak Parti'nin masasındaki başlıklar
Henüz üzerinde çalışılan somut bir teklif bulunmasa da Ak Parti içinde seçim mevzuatının yeniden düzenlenmesi halinde bazı başlıkların ele alınabileceği konuşuluyor. Bunlardan biri seçimlere ilişkin kuralların farklı yasalarda bulunmasından kaynaklanan karmaşanın giderilmesi. Milletvekili seçimlerinden seçmen kütüklerine kadar farklı düzenlemelerin tek bir temel seçim yasasında toplanması öneriliyor.
Siyasi Partiler Yasası açısından ise Cumhuriyet Halk Partisinde eski yönetimin yeniden göreve dönmesine ilişkin mutlak butlan tartışması da gündeme getiriliyor. Ak Partili bazı kurmaylar siyasi parti kongrelerinde usulsüzlük iddialarına ilişkin soruşturma ve yargı süreçlerinin yasada yeterince açık olmadığını savunuyor ve bu alanda düzenleme yapılması gerektiğini belirtiyor.
İttifak sistemi ve küçük partiler
Seçim mevzuatına ilişkin tartışmanın bir diğer başlığını siyasi parti sayısındaki artış oluşturuyor. Bazı Ak Parti kurmayları seçmen ve toplumsal tabanı sınırlı çok sayıda partinin kurulmasının seçim dönemlerinde pazarlık imkanını artırdığı görüşünde.
MHP Genel Başkan Yardımcısı Feti Yıldız da Türkiyedeki siyasi parti sayısına dikkat çekerek bazı küçük partilerin seçim dönemlerinde pazarlık partisi haline geldiğini savunmuştu. Muhalefet ise Ak Parti ve MHPden gelen bu eleştirilerin seçim ittifakları sisteminde de değişiklik yapılabileceğinin işareti olduğu görüşünde.
Muhalefet kulislerinde küçük partilerin büyük partilerle seçim işbirliği yaparak elde ettiği avantajların sınırlandırılmasına yönelik yeni kurallar getirilebileceği değerlendiriliyor. İktidar cephesinde ise ittifak sistemine ilişkin henüz hazırlanmış bir teklif bulunmadığı belirtiliyor.
Yüzde 50 artı 1 şartı tartışması
Seçim sistemi açısından Cumhur İttifakı içinde farklı görüşlerin ortaya çıkabileceği başlıklardan biri de Cumhurbaşkanının seçilmesinde geçerli yüzde 50 artı 1 şartı. Bahçeli Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sisteminin işleyişinde bazı sorunlar bulunduğunu ve bunların giderilmesi gerektiğini dile getirmişti.
MHP kulislerinde sistemin iyileştirilmesi siyasi istikrarın sürdürülmesi için bazı düzenlemeler yapılması gerektiği dile getirilirken yüzde 50 artı 1 şartının korunması gerektiği görüşü öne çıkıyor.
MHPli bir yetkili Cumhur İttifakının gelecekte devam edip etmeyeceğinin garanti olmadığını belirterek salt çoğunluk aranmadan en fazla oyu alan adayın seçilmesi sisteminin iktidarın el değiştirmesini kolaylaştırabileceğini savundu.
Yetkili Yarın Cumhur İttifakı olmazsa senin birinci parti olacağının garantisi var mı diyerek yüzde 50 artı 1 sisteminin daha güvenli olduğunu ifade etti.
Türkiyede resmi seçim ittifaklarının kurulmasına 2018 seçimleri öncesinde izin verilmişti. İlk düzenlemede ittifakın toplam oyunun ülke barajını aşması halinde ittifak içindeki tüm partiler barajı geçmiş sayılıyor ve milletvekili dağılımında da ittifakın toplam oyu dikkate alınıyordu. Bu sistem özellikle küçük partilerin büyük partilerle ittifak yaparak milletvekili çıkarmasını kolaylaştırıyordu.
Ak Parti ve MHPnin 2022de gerçekleştirdiği değişiklikle seçim barajı yüzde 7ye indirildi. Ancak milletvekili sayısının ittifakın toplam oyu yerine partilerin seçim bölgelerinde aldıkları oylar üzerinden belirlenmesi hükmü getirildi. Böylece küçük partilerin ittifak üzerinden milletvekili çıkarma olanağı daraltıldı.
