30 Ekim 2020'de Ege Denizi'nde meydana gelen ve İzmir'de 117 kişinin yaşamını yitirmesine neden olan depremin üzerinden altı yıl geçmesine rağmen barınma krizi devam ediyor. İzmir Depremzedeleri Dayanışma Derneği (İZDEDA) verilerine göre yaklaşık 15 bin depremzede hâlâ konutuna kavuşamadı. Fahiş inşaat maliyetleri, müteahhitlerle yaşanan anlaşmazlıklar ve uzayan yargı süreçleri mağduriyeti derinleştirirken, TMMOB İnşaat Mühendisleri Odası (İMO) yetkilileri kağıt üstündeki vaatler yerine somut adımlar atmaya çağırdı.
Depremin ardından Toplu Konut İdaresi Başkanlığı (TOKİ) tarafından 5 bin 61 konut ve 357 iş yeri teslim edilmiş olsa da sorun tam olarak çözülemedi. İZDEDA Başkanı Haydar Özkan, ağır hasarlı binalarla orta ve az hasarlı binaların aynı kapsamda değerlendirilmediğini belirterek, zemin koşulları nedeniyle güçlendirme kredisi alan bazı binaların da yıkıldığını ifade etti. Özkan, müteahhitlerin sözleşmelere uymaması ve hak ediş talepleri nedeniyle vatandaşların hem kira ödemek hem de ev yaptırmak zorunda kaldığını vurguladı.
Özkan, Dünya Bankası destekli kredi tutarının yaklaşık 3 milyon liradan 4-4,5 milyon liraya çıkarılmasını ve ödeme koşullarının kolaylaştırılmasını talep etti. Depremzedelerin yaşadığı süreci şöyle anlattı:
“Maalesef yeni evine kavuşamadan hayatını kaybeden depremzedelerimiz var. Mahallesinden, okulundan, şehrinden ayrılıp hâlâ geri dönemeyen insanlar var. 6 yıl geçti ama biz hâlâ evlerimize kavuşamadı.”
Yapı stoğunun yarısı 1999 öncesi inşa edildi
İMO İzmir Şubesi, kentte bulunan yaklaşık 1 milyon binanın yarısından fazlasının 1999 yılından önce inşa edildiğine dikkat çekti. Bayraklı, Bornova ve Karşıyaka ilçelerinde yapılan taramalarda Bayraklı'da 33 bin 625, Bornova'da 62 bin 18 yapı değerlendirildi. Karşıyaka'da ise yaklaşık 22 bin 700 binayı kapsayan çalışmanın raporlama süreci sürüyor. Oda, elde edilen verilerin kalıcı bir yapı bilgi sistemine dönüştürülmemesinin risk yönetimi önündeki en büyük engel olduğunu belirtti.
İMO açıklamasında, kentsel dönüşümün sadece ekonomik güce bırakılamayacak bir sosyal devlet sorumluluğu olduğu vurgulanarak şu ifadelere yer verildi:
“Yapı stokunu tanımayan, riskleri önceliklendirmeyen ve elde ettiği verileri somut önlemlere dönüştürmeyen bir kamu yönetimi, deprem güvenliğini sağlayamaz.”
Dokuz Eylül Üniversitesi Deprem Araştırma ve Uygulama Merkezi Müdürü Prof. Dr. Hasan Sözbilir de son beş yılda elde edilen yeni verilere göre İzmir Fayı'nın yanı sıra Tuzla, Seferihisar, Gülbahçe ve Bergama faylarının da deprem üretme potansiyeli taşıdığını açıkladı. Sözbilir, "Her iki binadan biri riskli" uyarısında bulundu.
Rezerv alandaki konutlar satıldı, davalar sürüyor
Afetzedeler konut beklerken TOKİ, Haziran 2026 tarihli açık satış listesinde Bayraklı Rezerv Alanı'nın belirli etaplarında bulunan 225 adet 2 artı 1 konutu satışa sundu. Söz konusu konutların tamamının satıldığı bildirilirken, fiyatların 6 milyon liradan başlayıp 8 milyon lirayı aştığı aktarıldı.
Barınma sorunu devam ederken yargı süreçleri de yıllardır sonuçlanmadı. 36 kişinin yaşamını yitirdiği Rıza Bey Apartmanı davası İzmir 5. Ağır Ceza Mahkemesi'nde, 11 kişinin hayatını kaybettiği Yılmaz Erbek Apartmanı davası ise Yargıtay'ın bozma kararının ardından İzmir 9. Ağır Ceza Mahkemesi'nde görülmeye devam ediyor.
