Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın imzasıyla yayımlanan 11750 sayılı kararla, Türkiye genelinde iki boğaz köprüsü ve birçok otoyolla birlikte İzmir’in can damarı niteliğindeki iki ana güzergâh da özelleştirme programına dahil edildi. Kararla birlikte İzmir-Çeşme Otoyolu ile İzmir-Aydın Otoyolu’nun 30 yıl süreyle işletme hakkının devredilmesi planlanıyor. Kentin hem turizm hem de sanayi ve ticaret trafiğini taşıyan iki ana arterin özelleştirme sürecinin 31 Aralık 2031 tarihine kadar tamamlanması hedefleniyor.
İzmir'in Turizm ve Sanayi Aksları Özel Sektöre Açılıyor
Alınan kararla kentin iki yakasını bağlayan İzmir-Çeşme ve İzmir-Aydın otoyolları; üzerlerinde bulunan bakım ve işletme tesisleri, hizmet alanları ve ücret toplama merkezleriyle birlikte özelleştirilecek. Uygulama mülkiyet devri yapılmaksızın; işletme hakkının verilmesi, kiralama veya gelir ortaklığı modelleri üzerinden hayata geçirilecek.
Yurttaşların ve kente gelen tatilcilerin yoğun olarak kullandığı Çeşme koridoru ile Ege Bölgesi'nin tarım ve ticaret taşımacılığını sırtlayan Aydın hattı, tek bir paket halinde veya diğer otoyollarla birlikte gruplanarak ihaleye çıkarılabilecek.
Süreç Tamamlanana Kadar Bakımı Karayolları Yapacak
İzmir sınırları içerisindeki bu kritik güzergâhlarda devir işlemleri resmen tamamlanana kadar tüm bakım, onarım ve işletim sorumlulukları Karayolları Genel Müdürlüğü bünyesinde kalacak. Sözleşmeler imzalandıktan sonra ise yolları devralacak işleticilerin bakım ve hizmet standartlarını yine kamu belirleyecek, sahadaki denetimler Karayolları Genel Müdürlüğü tarafından yürütülmeye devam edecek. Karar kapsamında İstanbul Boğazı'ndaki iki köprü ve Türkiye'nin farklı bölgelerindeki 6 otoyol ile 2 çevre yolu da aynı yöntemle özelleştirilecek.
Özelleştirme Kapsamındaki Diğer Güzergâhlar
Karar kapsamında İzmir dışındaki kritik hatlar da özel sektöre devredilecek. İstanbul'da 15 Temmuz Şehitler ve Fatih Sultan Mehmet köprüleri ile KGM Avrupa ve Anadolu otoyolları pakete dahil edildi. Güney ve Güneydoğu aksında ise Niğde-Pozantı, Niğde-Mersin-Adana, Adana-Gaziantep, Gaziantep-Şanlıurfa ve Toprakkale-İskenderun otoyolları bulunuyor. Ayrıca Bursa Çevre Otoyolu'nun Çağlayan ile Yenişehir kavşakları arası ile Gaziantep Çevre Otoyolu ve bağlantı yolları da 30 yıllık işletme devri kapsamına alındı.
Geçiş Ücretlerine Zam Gelir mi?
Özelleştirme adımının ardından kamuoyunda en çok merak edilen konu otoyol ve köprü geçiş ücretlerinin nasıl şekilleneceği oldu. Halihazırda Karayolları Genel Müdürlüğü bünyesinde işletilen güzergâhlar ile yap-işlet-devret modeliyle özel sektörün işlettiği otoyol ve köprü tarifeleri arasında belirgin bir fiyat farkı bulunuyor.
Uzmanlar ve sektör temsilcileri, işletme hakkının özel şirketlere devredilmesiyle birlikte şu risklere dikkat çekiyor:
Maliyet ve Kâr Baskısı: Kamu idaresi yolları sosyal fayda ve kamu hizmeti anlayışıyla sübvanse edebilirken; işletmeyi devralacak şirketlerin ihale bedeli, bakım-onarım maliyetleri ve kâr beklentisi nedeniyle tavan ücretlerin yukarı çekilmesi ihtimali güçleniyor.
Fiyat Makasının Kapanması: Kamunun işlettiği İzmir-Çeşme ve İzmir-Aydın gibi otoyolların ücretleri, özel sektör yönetimindeki Kuzey Marmara veya İstanbul-İzmir Otoyolu gibi projelere kıyasla oldukça düşük seviyede kalıyordu. 30 yıllık devir sonrası bu makasın özel sektör lehine kapanması bekleniyor.
Sözleşme Şartları Belirleyici Olacak: Olası zamların boyutu; ihale şartnamesinde yer alacak enflasyon, kur endeksi ve geçiş garantisi gibi parametrelere göre netleşecek. Ancak devir işlemleri için 31 Aralık 2031'e kadar süre tanındığından, fiili devir gerçekleşene kadar mevcut kamu tarifesi üzerinden Karayolları Genel Müdürlüğü'nün dönemsel fiyatlandırmaları geçerliliğini koruyacak.
