İzmir Aliağa’daki Habaş Demir Çelik Fabrikası’nda meydana gelen ve 17 işçinin yaşamını yitirmesiyle sonuçlanan patlamanın tüm boyutlarıyla incelenmesi amacıyla Yeni Parti Ankara Milletvekili Gamze Taşcıer, Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı’na araştırma önergesi sundu. Önergede, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın denetim mekanizmalarının etkinliği ile şirketin iş güvenliği uygulamaları arasındaki çelişkiler detaylandırıldı.
Taşcıer, Habaş’ın 2025 Sürdürülebilirlik Raporu’ndaki verileri analiz ederek bakanlığın "ciddi bir sorun görülmediği" yönündeki açıklamalarını rakamlarla çürüttü. Rapora göre, fabrikada kayıp günlü iş kazası sayısı 2024 yılında 147 iken 2025 yılında 229’a yükseldi. Bu durum, bir yıl içinde yüzde 55,8’lik bir artışı işaret ediyor. Taşeron işçilerin maruz kaldığı kazalarda ise artış çok daha dramatik seyretti; vaka sayısı 38’den 83’e çıkarak yüzde 118,4 oranında arttı. Aynı üretim zincirinde çalışan taşeron işçilerin kaza sıklığı, doğrudan şirket çalışanlarının yaklaşık iki katına ulaştı.
İş kazalarındaki bu keskin yükselişe paralel olarak, iş sağlığı ve güvenliği eğitim saatlerinde ciddi bir düşüş gözlendi. Eğitim süresi 2024’te 65 bin 700 saatten 2025’te 8 bin 697 saate gerileyerek yüzde 86,8 azaldı. Taşcıer, bakanlığın bu tabloyu nasıl göz ardı ettiğini sorarken, çalışma sürelerine de dikkat çekti. Şirketin bildirdiği verilere göre işçi başına haftalık ortalama çalışma süresi 60,8 saat olarak hesaplandı. Yasal sınır olan 45 saati aşan bu fazla mesainin yarattığı yorgunluk ve üretim baskısının faciada rol oynayıp oynamadığının araştırılması talep edildi.
Taşcıer, konuya ilişkin yaptığı açıklamada, şunları kaydetti:
“17 işçi yaşamını yitirdi. 17 aileye ateş düştü. Bu facianın neden yaşandığını, işverenin hangi önlemleri almadığını, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın denetim görevini nasıl yerine getirdiğini bütün açıklığıyla ortaya çıkarmak zorundayız. Faciadan altı gün önce, 3 Kasım'da, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan Mecliste 11 bin 39 teftiş gerçekleştirdiklerini, tespit edilen uygunsuzlukların yüzde 90'ını giderdiklerini anlatıyordu. Altı gün sonra HABAŞ'ta 17 işçi yaşamını yitirdi. Üstelik Sayın Bakan, patlamanın ardından işletmede daha önce ciddi bir sıkıntı belirlenmediğini açıkladı. Sayın Bakan’a soruyoruz; sizin ciddi bir sorun görmediğiniz fabrikada 17 işçi öldü! O hâlde neyi denetlediniz? Hangi tehlikeleri ortadan kaldırdınız?”
Sektörde 16 yılda 432 işçi yaşamını yitirdi
Habaş’taki patlama, ana metal sanayiindeki kronikleşmiş iş güvenliği sorunlarının son örneği olarak değerlendiriliyor. Sosyal Güvenlik Kurumu verilerine dayanarak yapılan incelemelerde, 2010-2025 yılları arasında ana metal sanayiinde 251 bin 767 iş kazası kaydedildi. Bu süreçte 432 işçi hayatını kaybetti ve 626 meslek hastalığı vakası tespit edildi. Veriler, her 14 günde bir işçinin çalışırken yaşamını yitirdiğini gösteriyor.
Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’ne geçiş öncesi ve sonrası dönemler karşılaştırıldığında işçi ölümlerinde belirgin bir artış dikkat çekiyor. 2010-2017 döneminde 180 işçi hayatını kaybederken, 2018-2025 döneminde bu sayı 252’ye yükseldi. İki eşit zaman diliminde işçi ölümleri yüzde 40 arttı. Ayrıca 2025 yılında iş kazası geçiren sigortalı sayısı yüzde 5,6 azalmasına rağmen, ölen işçi sayısı 24’ten 31’e çıkarak yüzde 29,2’lik bir artış gösterdi.
Şirketin mali büyüklüğü ile iş güvenliğine ayırdığı kaynak arasındaki orantısızlık da önergede eleştirilen başka bir konu. Habaş’ın 2025 yılı konsolide net satışlarının yaklaşık 145 milyar lira olduğu, ham çelik üretiminin 3,88 milyon ton seviyesinde gerçekleştiği belirtilirken, şirketin işçilerin can güvenliği için ne kadar bütçe ayırdığına dair şeffaf bilgi paylaşımı istendi. Kaldırma ekipmanları, gaz hatları ve koruyucu sistemler gibi kritik alanlardaki yatırımların denetlenmesi gerektiği vurgulandı.
Taşcıer, “Çeliği üreten işçiler ölürken fabrikanın üretim kapasitesinin, satışlarının ve kârının büyümesi başarı olarak sunulamaz. İşçinin yaşamı, patronun üretim hedefinden de kârından da değerlidir. İşçilerin can güvenliğini maliyet hesabına kurban eden bu düzenin hesabını sormaya devam edeceğiz” dedi.
