Anayasa Mahkemesi (AYM), işten ayrılırken alınan tazminatlardan hukuka aykırı şekilde kesilen gelir vergisinin, idarede kaldığı sürede uğranılan değer kaybı karşılanmadan faizsiz iade edilmesinin Anayasa'ya aykırı olduğuna hükmetti. Yüksek Mahkeme, bu durumun mülkiyet hakkının ihlali sayıldığını belirterek dosyanın yeniden görülmesine karar verdi.
Karar, Emine Oya Yüksel'in bireysel başvurusu üzerine verildi. AYM İkinci Bölümü'nün 18 Mayıs 2026 tarihinde aldığı gerekçeli karar, 30 Ekim tarihli Resmî Gazete'de yayımlandı. Mahkeme, haksız tahsil edilen verginin yalnızca kesilen tutar üzerinden geri ödenmesinin yeterli olmadığını, paranın idarede kaldığı süre boyunca oluşan enflasyon ve değer kaybının da telafi edilmesi gerektiğini vurguladı.
Olayın gelişimi ve yargı süreci
Davaya konu olay, özel bir şirkette çalışan Emine Oya Yüksel'in iş sözleşmesinin ikale yöntemiyle sona erdirilmesiyle başladı. İşçi ve işverenin karşılıklı anlaşmasıyla ayrılan Yüksel'e, işten ayrılması nedeniyle 474 bin 911 lira iş sonu tazminatı ödendi. Ancak bu ödemeden 169 bin 823 lira gelir vergisi kesintisi yapıldı.
Kesintinin hukuka aykırı olduğunu savunan Yüksel, 28 Haziran 2018'de vergi dairesine başvurarak iade talebinde bulundu. Sürecin olumsuz sonuçlanması üzerine açılan davada İstanbul 8. Vergi Mahkemesi, 12 Temmuz 2019'da lehine karar verdi. Mahkeme, söz konusu ödemenin hizmet karşılığı ücret niteliği taşımadığı için gelir vergisine tabi tutulamayacağına hükmetti. Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu da benzer şekilde, 27 Mart 2018 öncesi ikale sözleşmelerindeki ek ödemelerin ücret sayılmayacağını ve yapılan kesintilerin açık vergi hatası oluşturduğunu belirtmişti.
Bu süreçte başvurucuya 166 bin 219 lira vergi iadesi yapıldı ancak kesinti ile iade tarihi arasındaki süre için faiz işletilmedi. Yüksel'in faiz talebi üzerine İstanbul 9. Vergi Mahkemesi, 11 Haziran 2020'de verginin tahsil edildiği tarihten iade edildiği tarihe kadar faiz uygulanmasına karar verdi. Bu kararla Yüksel'e 121 bin 524 lira faiz ödemesi gerçekleştirildi.
İdarenin istinaf yoluyla itiraz etmesi üzerine İstanbul Bölge İdare Mahkemesi 1. Vergi Dava Dairesi, ilk derece mahkemesinin kararını bozarak faiz talebini reddetti. Bölge mahkemesi, başvurucudan tecil faizi tahsil edilmediği için bu talebin düzeltme ve şikâyet yoluyla giderilebilecek açık bir vergi hatası kapsamında olmadığını değerlendirdi. Yüksel, bu kararın ardından 29 Mart 2021'de AYM'ye bireysel başvuruda bulundu.
"Değer kaybı karşılanmalı"
Başvuruyu inceleyen Anayasa Mahkemesi, haksız tahsil edildiği yargı kararıyla sabit olan verginin sadece ana para olarak iadesinin mülkiyet hakkının korunması açısından yetersiz kaldığı görüşünü benimsedi. Yüksek Mahkeme, paraların uzun süre idarenin elinde kalmasının kişinin mal varlığında değer kaybına yol açtığını belirtti.
AYM, konuya ilişkin şu tespitleri yaptı:
“Verginin haksız biçimde tahsil edilmesi ve daha sonra faizsiz iade edilmesi nedeniyle oluşan ekonomik kaybın başvurucuya aşırı külfet yüklediği değerlendirilmiştir.”
Mahkeme, önceki içtihatlarını hatırlatarak fazla veya yersiz tahsil edilen vergilerin iadesinde, tahsil ve iade tarihleri arasında geçen sürede enflasyon kaynaklı değer kaybının giderilmesinin mülkiyet hakkının korunması için hayati önem taşıdığını ifade etti. Kararda, sadece ana paranın iadesinin yeterli olmadığı, kişinin tasarruf edemediği süre boyunca uğradığı ekonomik kaybı karşılayacak bir telafi mekanizmasının bulunması gerektiği vurgulandı.
AYM, başvurucunun uzun süre tasarruf edemediği ve idarede tutulan vergi alacağının herhangi bir değer kaybı gözetilmeksizin iade edilmesini, Anayasa'nın 35'inci maddesinde güvence altına alınan mülkiyet hakkına orantısız müdahale olarak nitelendirdi. Mahkeme, oybirliğiyle mülkiyet hakkının ihlal edildiğine hükmederek ihlalin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasına karar verdi.
Kararın, İstanbul Bölge İdare Mahkemesi 1. Vergi Dava Dairesine iletilmek üzere İstanbul 9. Vergi Mahkemesine gönderilmesine hükmedildi. Ayrıca başvurucuya 487,60 TL harç ve 40 bin TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 40 bin 487,60 TL yargılama giderinin ödenmesine karar verildi.
