Yüksek enflasyon ve artan yaşam maliyetleri nedeniyle yeniden çalışma hayatına dönen emeklilerin sosyal güvenlik hakları, sigortalılık biçimlerine göre farklılık gösteriyor. Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) uzmanı İsa Karakaş, emekli olduktan sonra özel sektörde çalışmaya başlayanların rapor parası olarak bilinen geçici iş göremezlik ödeneğinden yararlanıp yararlanamayacağını belirleyen temel kriterlerin çalışma şeklini ve sigorta başlangıç tarihini kapsadığını açıkladı.
Karakaş, ilk sigortalılık başlangıcı Ekim 2008’den önce olan ve emekli olduktan sonra özel sektörde yeniden çalışmaya başlayanlar için iki ana yol bulunduğunu ifade etti. Bu kapsamda emekliler, ya emekli aylıklarını kestirerek tüm sigorta kollarına tabi olacak şekilde çalışmayı tercih edebiliyor ya da emekli aylıklarını almaya devam ederek Sosyal Güvenlik Destek Primi (SGDP) ödeyerek çalışabiliyor.
Emekli aylığını kestirerek tüm sigorta kollarına tabi biçimde çalışan kişiler, hastalık nedeniyle yetkili hekim veya sağlık kurulundan istirahat raporu aldıklarında geçici iş göremezlik ödeneğine hak kazanıyor. Ödeme sürecinde bekleme süresi uygulanıyor ve ödenek üçüncü günden itibaren başlıyor. Ancak aynı statüdeki çalışanlar iş kazası veya meslek hastalığı durumunda bekleme süresine tabi tutulmuyor ve ödeme ilk günden itibaren yapılıyor.
SGDP kapsamında çalışan emekliler için ise kurallar daha kısıtlayıcı. Emekli aylığını almaya devam ederek özel sektörde SGDP’ye tabi çalışanlara, hastalık ve analık sigortası kapsamında geçici iş göremezlik ödeneği verilmiyor. Buna karşın, bu gruptaki bir emeklinin iş kazası geçirmesi veya meslek hastalığına yakalanması halinde ilk günden itibaren iş göremezlik ödeneğine hak kazanması mümkün.
Bağ-Kur ve malullük aylığı alanlarda farklı uygulamalar
Şirket ortağı veya kendi iş yerinin sahibi olan Bağ-Kur emeklileri, emekli aylıkları kesilmeden ticari faaliyetlerini sürdürebiliyor. Bu durum, emeklilik sonrası çalışma statüsünün sosyal güvenlik hakları üzerindeki etkisini farklılaştırıyor.
Malullük aylığı alanların durumu ise diğer emeklilerden ayrışıyor. Malullük aylığı alan kişilerin, aylıklarını kestirmeden yeniden çalışmaları ve SGDP’ye tabi olmaları mümkün değil. Malullük aylığını kestirerek yeniden çalışmaya başlayanlar ise hastalık halinde üçüncü günden, iş kazası veya meslek hastalığında ilk günden itibaren geçici iş göremezlik ödeneği alabiliyor. Engelli emeklilik aylığı alanların ise SGDP kapsamında çalışma hakkı bulunuyor. Yurtdışında yabancı ülke mevzuatına göre çalışmaya başlayanların malullük aylıkları da kesiliyor.
Kamu kurumlarında çalışan emekliler için de ayrı bir düzenleme mevcut. Kanundaki istisnalar dışında genel bütçeli kurumlar, belediyeler, kamu iktisadi teşebbüsleri ve sermayesinin yüzde 50’sinden fazlası kamuya ait kurumlarda emekli aylığı kesilmeden çalışılamıyor. Kamuda 4/1-a kapsamında sigortalı çalışan emekliler, hastalık halinde üçüncü günden itibaren; iş kazası ve meslek hastalığında ise ilk günden itibaren geçici iş göremezlik ödeneği alabiliyor.
