Türkiye Cumhuriyeti kimlik numaraları, 11 haneden oluşan ve belirli bir matematiksel doğrulama sistemine dayanan kodlardan meydana gelir. Numaranın ilk dokuz hanesi bireye özgü temel bilgiyi taşırken, son iki hane bu bilgilerin doğruluğunu kontrol eden sağlama basamaklarıdır. Sistemin işleyiş biçimi, son basamağın tek sayı olmasını matematiksel olarak imkansız kılar.
Kimlik numarasının ilk hanesi sıfır olamaz. Onuncu basamak, tek haneli (1., 3., 5., 7. ve 9.) rakamların toplamının yedi katından, çift haneli (2., 4., 6. ve 8.) rakamların toplamının çıkarılmasıyla elde edilen sonucun 10’a bölümünden kalan ile bulunur. On birinci basamak ise ilk on hanenin toplamının 10’a bölümünden kalan değerdir.
Örnek bir uygulama üzerinden gidildiğinde, 10562272296 numarasındaki hesaplamalar şu şekilde gerçekleşir: Tek hanelerin toplamı 17, bunun 7 katı 119’dur. Çift hanelerin toplamı 10 olduğundan, 119’dan 10 çıkarıldığında 109 bulunur. Bu sayının 10’a bölümünden kalan 9’dur ve bu değer 10. basamağı verir. İlk 10 hanenin toplamı 36 olduğundan, 10’a bölümünden kalan 6 olur ve bu da 11. basamağı oluşturur.
Atatürk’ün kimlik numarası ve kütük sıralaması
Bu algoritma kullanılarak Mustafa Kemal Atatürk’ün kimlik numarası da tespit edilebilir. İlk kayıt kendisine ait olduğu ve numara sıfır ile başlayamayacağı için ilk dokuz hane 100000001 olarak kabul edilir. Sağlama basamakları hesaplandığında ortaya çıkan 10000000146 sayısı, kurucu liderin TC kimlik numarasını verir.
Kütükte kayıtlı kişiler arasındaki ardışıklık da matematiksel bir ilişkiyle açıklanabilir. Bir kişinin kimlik numarasının ilk dokuz hanesinden 29999 çıkarıldığında, kütükte o kişiden hemen önce kayıtlı olan bireyin ilk dokuz hanesine ulaşılır. Tersine, aynı kişiye 29999 eklenerek kendisinden sonra gelen kişinin numarasının ilk kısmı bulunabilir. Son iki basamak ise her durumda yukarıda belirtilen algoritma ile doğrulanır.
