Sayıştay tarafından yayımlanan denetim raporuna göre, Tarım ve Orman Bakanlığı 2025 yılı için ayrılan 487 milyar 940 milyon 42 bin liralık bütçenin yüzde 98,2'sini kullanarak 479 milyar 204 milyon 405 bin lira harcama gerçekleştirdi. Ancak bütçe kullanım oranındaki bu yüksek seviyeye rağmen, hayvancılık kayıt sistemleri ve mera gelirlerinin yönetimi konusunda kritik tespitler yapıldı.
TÜRKVET'te milyonlarca hayvan için aşı kaydı bulunamadı
Raporun en dikkat çeken bulgularından biri, hayvan sağlık kayıtlarındaki boşluklar oldu. Hayvan işletmelerinin her yıl en az yüzde 3'ünün denetlenmesi ve sığır cinsi hayvanlara 2025 yılında üç kez aşılama programı uygulanmasına rağmen, TÜRKVET Hayvan Kayıt Sistemi'nde yaklaşık 2,5 milyon büyükbaş ve 35 milyon küçükbaş hayvan için herhangi bir aşılama işlemi yapıldığına dair kayıt bulunmadığı tespit edildi.
Sayıştay, hayvanların sistemde aktif statüde görünmesine rağmen aşılanmamış olmasının; ölüm, kesim, satış veya işletme değişikliği gibi nedenlerle hayvan düşümlerinin sisteme zamanında ve eksiksiz işlenmemesinden kaynaklandığını değerlendirdi. Ayrıca 2025 yılında İl ve İlçe Müdürlükleri veteriner hekimlerince gerçekleştirilen aşılama programları sırasında da, işletmeler üzerine kayıtlı olduğu halde aşılanamayan hayvanlara ilişkin herhangi bir işlem yapılmadığı belirtildi.
Biyolojik olarak imkansız doğum kayıtları ve güncel olmayan veriler
Sistemdeki veri güvenilirliğini zedeleyen bir diğer tespit ise hayvanların yaş ve yavru kayıtlarıyla ilgili oldu. TÜRKVET'teki incelemeler sonucunda, biyolojik ve hayvan işletmeciliği açısından makul kabul edilemeyecek yaşlarda görünen hayvan sayısının oldukça yüksek olduğu ortaya çıktı. Sayıştay, olağan dışı derecede ileri yaşta görünen hayvan kayıtlarının, ölüm veya kesim gibi düşüm işlemlerinin zamanında yapılmamasından kaynaklandığına işaret etti.
Doğum kayıtlarında da benzer tutarsızlıklar tespit edildi. Bazı anne hayvanlar için üreme periyotları ve doğal doğum sıklığıyla uyumlu olmayan sayıda yavru kaydı bulunduğu, bazı kayıtlarda tek bir anne hayvana 20 ila 30 yavru işlendiği belirtildi. Raporda, bu durumun doğum ve yavru kayıtlarında etkin bir kontrol ve doğrulama mekanizmasının bulunmadığını gösterdiği kaydedildi.
Tüm bu güncel olmayan kayıtlara rağmen, işletme kayıt defterlerini tutmayan ve bildirim yapmayan işletmelerin buzağı desteklerinden yararlandırıldığı tespit edildi. Sayıştay, Yönetmeliğin 56-58'inci maddeleri kapsamında yapılan kontrollerin tanımlama ve tescil kayıtlarındaki hataları önlemeye yeterli olmadığını bildirdi.
Mera gelirleri özel hesaplarda atıl bekliyor
Raporda yer alan bir diğer önemli başlık ise mera gelirlerinin kullanımı oldu. Mera Kanunu uyarınca mera, yaylak ve kışlaklardan elde edilen otlatma bedelleri ile ürün satış gelirlerinin yüzde 75'inin mera ıslahı ve geliştirilmesi amacıyla ilgili belediyelerin veya köy sandıklarının özel hesaplarına aktarıldığı hatırlatıldı. Ancak söz konusu hesaplarda biriken fonların, amaçlarına yönelik kullanılmadığı tespit edildi.
Yevmiye kayıtları incelenebilen 82 belediyenin özel hesaplarında, mera geliri olarak 2023 yılında 18,2 milyon lira, 2024 yılında 20,8 milyon lira ve 2025 yılında 19,69 milyon lira biriktiği kayıtlara geçti. Raporda, "bu kaynakların ıslah ve geliştirme projelerinde kullanılamadığı" tespitine yer verildi. Bu durumun temel nedeni olarak Mera Yönetim Birliklerinin kurulamaması ve birlik bulunmayan yerlerde paraların harcanmasına yetkili mercilerin mevzuatta net olarak tanımlanmaması gösterildi.
Sonuç olarak, 2024 yılında Türkiye genelinde sadece Tokat ilinde 1 adet ortak mera ıslah projesi yürütülürken, 2025 yılında belediyeler ve İl Tarım ve Orman Müdürlükleri iş birliğiyle yürütülen herhangi bir ortak mera ıslah projesi hayata geçirilmedi.
Aşı ve küpe alacaklarının yarısı tahsil edilemedi
Sayıştay, veteriner biyolojik ürünler ve hayvan tanımlama araçlarına ilişkin gelirlerin muhasebeleştirilmesinde de usulsüzlük tespit etti. Gelir ve stok çıkış kayıtlarının hizmetin verildiği tarihte değil, destek ödemelerinden mahsup yoluyla tahsilat yapıldığında muhasebeleştirildiği aktarıldı.
2025 yılı sonu itibarıyla küpe bedeli, aşı bedeli ve uygulama ücreti olarak toplam 3 milyar 560 milyon 914 bin 656 lira alacak oluştu. Destek ödemeleri henüz yapılmadığı için bu tutarın 1 milyar 809 milyon 420 bin 918 lirası, yani yüzde 51'i mahsuplaşma yoluyla tahsil edildi. Sayıştay, gelirlerin hizmetin sunulduğu dönemde değil tahsil edildiği dönemde muhasebeleştirilmesinin dönemsellik ilkesine aykırı olduğunu ve bu durumun dönemler itibarıyla gelirlerin hatalı raporlanmasına neden olduğunu kaydetti.
