Bazı şeyler görünmez ama hissedilir. Tıpkı bir kapının arkasındaki kilit gibi. Türkiye'de son yıllarda internet kullanıcılarının karşısına çıkan en görünmez bariyerlerden biri de sansür. Haber siteleri erişilemez hale geliyor, sosyal medya platformlarında içerikler siliniyor, bazı platformlara ulaşmak saatlerce mümkün olmuyor. Bu ortamda, kullanıcılar başka bir yol arıyor. O yolun adı çoktan dillerde: VPN.
VPN (Virtual Private Network) yani Sanal Özel Ağ, kullanıcıların internet üzerindeki ayak izlerini gizleyerek sansürlenmiş içeriklere ulaşmasına olanak tanıyor. Türkiye’de, özellikle siyasi olayların ve toplumsal hareketlerin gündeme oturduğu dönemlerde VPN kullanımı ciddi şekilde artış gösteriyor. 2023 verilerine göre, Türkiye'deki internet kullanıcılarının yaklaşık %45’i VPN hizmetlerinden faydalanmış durumda. Bu oran, dünya ortalamasının epey üzerinde.
Sansürün Evrimi: Bir Tuşla Kapanan Kapılar
2007’de YouTube’un engellenmesi ile başlayan süreç, 2010’ların ortalarında ivme kazandı. Twitter, Wikipedia, Dropbox, hatta bazı haber siteleri… Liste uzun. Ve giderek uzamaya devam ediyor. Özellikle Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu’nun (BTK) aldığı kararlar neticesinde erişim engelleri, kimi zaman gerekçesiz, kimi zaman “milli güvenlik” veya “kamu düzeni” sebepleriyle uygulanıyor.
2016 darbe girişiminin ardından Twitter, Facebook ve YouTube gibi platformlar defalarca yavaşlatıldı veya tamamen erişime kapatıldı. Ardından gelen OHAL sürecinde, dijital içerikler adeta birer hedef haline geldi. İnsanlar bilgiye ulaşmak için alternatif yollar ararken VPN, bir ihtiyaçtan çok, bir zorunluluğa dönüştü.
VPN'in Yaygınlaşması: Gizliliğin Yeni İsmi
Bir arama kutucuğuna VPN yazmak bile bir tür direnç haline geldi bazıları için. Ulaşmak istedikleri sadece bir haber değildi. Belki bir video. Belki bir araştırma makalesi. Belki bir tweet. Ama devletin görünmeyen eli buna engel olmaya çalışıyordu.
2024 yılında, Mac için VPN ve Mac OS X gibi popüler VPN platformları Türkiye'de piyasaya sürüldü. Birçok kişi, MacOS'u oldukça güvenli bir işletim sistemi olarak görmelerine rağmen VPN Mac indir istiyor. Ancak işletim sisteminin ötesinde ne olduğuna gelince, siber güvenlik ve özgürlük için Mac için bir VPN'e ihtiyacınız var. VeePN, Türkiye'de ve ötesinde sessizce sansür atlama sağlar.
Devletin Tepkisi: VPN’e de Sansür mü Geliyor?
Elbette bu artış devletin dikkatinden kaçmadı. 2020’de çıkarılan “Sosyal Medya Yasası” ve 2022’de kabul edilen “Dezenformasyon Yasası”, internetin sadece kullanıcılar için değil, platformlar ve VPN sağlayıcıları için de tehlikeli hale gelmesine neden oldu.
BTK, zaman zaman bazı VPN servislerine erişimi engelleme girişiminde bulundu. Özellikle ücretsiz VPN hizmetleri hedef alındı. Ancak bu engellemeler, kullanıcıların daha gelişmiş ve ücretli servisleri tercih etmesine yol açtı. Kısaca: baskı arttıkça teknoloji de çözüm üretiyor.
Neden VPN? Sadece Sansür Değil, Mahremiyet de Etken
Her şey sansürle sınırlı değil. Türkiye’de internet kullanıcılarının önemli bir kısmı, kişisel verilerinin korunmadığını düşünüyor. Reklam hedeflemeleri, çerez politikaları, IP adresi takibi gibi konular, kullanıcıların kendilerini dijital dünyada savunmasız hissetmesine neden oluyor.
VPN de burada rol oynuyor. Çünkü bir VPN sadece erişimi kolaylaştırmakla kalmayıp, aynı zamanda kullanıcıların odalarını gizli tutmalarını sağlıyor. En azından bu, VeePN VPN gibi kullanıcı bilgilerini saklamayan sağlayıcılar için geçerlidir. IP adresi maskeleniyor, veriler şifreleniyor, iz bırakmadan gezinmeyi mümkün kılıyor. Dolayısıyla VPN bir protesto aracı olarak varlığını sürdürüyor, dijital bir kalkan haline geliyor.
Toplumun Tavrı: Normalleşen Bir Direnç Hali
Bir zamanlar sadece “bilişim meraklılarının” bildiği VPN, artık gündelik konuşmalara bile sızmış durumda. “VPN aç, girersin.” cümlesi, neredeyse bir jenerasyonun dijital parolası haline geldi. Lise öğrencisinden gazeteciye, ev hanımından mühendisine kadar geniş bir yelpazede VPN kullanımı görülüyor.
Bu durum, aslında sansürün yarattığı dijital kültürün bir parçası. İnsanlar artık bir siteye doğrudan erişemedikleri de şaşırmıyor; VPN'lerini açıyor ve yola devam ediyorlar. Sıradanlaşan yasaklar, alışkanlık haline gelen çözümlerle aşılıyor.
Sonuç: Görünmeyenle Mücadele, Görünmeyenle Sürer
İnternetin özgür olması gerektiği fikri, günümüzde giderek daha fazla tartışmalı hale geliyor. Özellikle Türkiye gibi siyasi ve toplumsal çalkantıların yoğun yaşandığı ülkelerde, bilgiye erişim sadece bir hak değil; aynı zamanda bir mücadele alanı.
VPN kullanımı, bu mücadelenin sessiz ama güçlü bir parçası. Evet, belki sadece bir uygulama indiriyorsunuz. Ama o uygulama, sizi sadece bir habere değil; aynı zamanda dijital özgürlüğe de taşıyor olabilir.
Yasaklar devam ettikçe, çözümler gelişmeye devam edecek. VPN, sadece bir araç değil; bir simge haline geliyor. Sansür ne kadar artarsa artsın, kullanıcılar da o kadar yaratıcı olmaya devam edecek. Çünkü bilgiye ulaşmanın yolu bazen bir tıklamayla, bazen bir direnişle açılır.
Yorumlar
Kalan Karakter: