İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı Cemil Tugay’ın Adalet ve Kalkınma Partisi’ne (AK Parti) katılması, yerel yönetimde yürütme ve karar organları arasındaki dengeleri yeniden şekillendirdi. Bu gelişmeyle AK Parti, İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığı’nı ilk kez siyasi olarak bünyesine almış oldu. Ancak bu durum, belediyenin yasama organı konumundaki mecliste otomatik bir çoğunluk anlamına gelmiyor.
İzmir Büyükşehir Belediye Meclisi’ndeki mevcut dağılıma göre Yeni Parti 91, AK Parti 39, Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) 35, Milliyetçi Hareket Partisi (MHP) 7, Büyük Birlik Partisi (BBP) 1 ve bağımsızlar 11 üyeye sahip. Toplam 184 üyeden oluşan mecliste salt çoğunluk sınırı 93 olarak belirleniyor. Bu aritmetik yapı, AK Parti’nin 39 üye ile tek başına karar almasını engellerken, en büyük grup olan Yeni Parti’nin de 91 üye ile tek başına salt çoğunluğa ulaşmasını imkansız kılıyor. CHP’nin 35 üyesi ise meclis çoğunluğundan oldukça uzak bir konumda bulunuyor.
Başkanın yetkileri ve meclisin veto mekanizması
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu uyarınca belediye başkanı, aynı zamanda meclisin de başkanıdır ancak bu unvan, başkanın meclisin yerine geçebileceği veya onun yetkilerini tek başına kullanabileceği anlamını taşımaz. Meclis; bütçe, stratejik plan, yatırım programları, imar planları, borçlanma, taşınmaz işlemleri, belediye şirketlerine ilişkin kararlar ve tarifeler gibi temel konularda yetkilidir. Başkan ise bu kararların uygulanmasından, teşkilatın yönetiminden, personel atamalarından ve belediyenin temsilinden sorumlu.
Başkanın tek başına kullanabileceği yetkiler, kanunen meclise bırakılmış alanları kapsamaz. Örneğin bütçe tasarısını başkan hazırlasa da kabul yetkisi mecliste. Benzer şekilde imar planlarının onayı ve borçlanma kararları için meclis onayı şart. Başkanın hukuka aykırı bulduğu meclis kararlarını yedi gün içinde gerekçesiyle birlikte geri gönderme yetkisi bulunur. Ancak meclis, üye tam sayısının salt çoğunluğuyla yani en az 93 oyla kararında ısrar ederse, bu karar kesinleşir. Başkanın bu durumda tek seçeneği kararı idari yargıya taşımak
Yeni Parti’nin 91 üyesi, başkanın iade ettiği bir kararda ısrar etmek için gerekli olan 93 oy sınırının iki eksik olması nedeniyle tek başına belirleyici olamıyor. Bu nedenle iki ek oyun CHP’den, bağımsızlardan veya diğer küçük gruplardan gelmesi gerekiyor. CHP ve Yeni Parti’nin ortak hareket etmesi durumunda ortaya çıkacak 126 üyelik blok, mecliste çoğunluğu sağlayarak başkanın istemediği kararların kabul edilmesini matematiksel olarak mümkün kılabilir.
