Peygamber Efendimiz Hz. Muhammed'in doğumunu anmak amacıyla yapılan ibadetler, İslam alimlerinin görüşlerine göre genel nafile ibadetler kapsamında değerlendirilmektedir. Bu mübarek gecenin feyzinden yararlanmak isteyen milyonlarca Müslüman, ellerini semaya açarak tövbe ve istiğfar edecek, bol bol dua edecektir.
Dini kaynaklarda yer alan bilgilere göre, Mevlid Kandili'nde yapılması emredilen özel veya zorunlu tek bir ibadet şekli bulunmamaktadır. Ancak 14. yüzyılda yaşayan İslam alimlerinden İmam Suyutî, insanların bu gece için toplanıp Kur'an okumalarını, Hz. Peygamber'in veladetiyle ilgili haberleri seslendirmelerini ve yemek tertiplemelerini "bida-i hasenedir" yani güzel bir bidat olarak nitelendirmiştir. Suyutî, bu toplantılarda Hz. Muhammed'e karşı büyük bir tazim ve sevinç söz konusu olduğunu belirterek bunun sahibine büyük sevap kazandırdığını ifade etmiştir.
İslam âlimleri, Mevlid gecelerinde toplanarak mevlid kasidesi okumanın, tatlı şeyler yedirip içirmenin ve hayrat yapmak için o gecenin şükrünü yerine getirmenin müstehap olduğunu belirtmektedir. Salihlere elbise ve hediye vermek de bu geceye hürmet olarak kabul edilirken, bunlara çalgı gibi haram unsurların karıştırılması büyük günah sayılmaktadır.
Mevlid Kandili'ne özel olarak farz kılınmış veya sünnet olarak belirlenmiş müstakil bir kandil namazı yoktur. Bu nedenle "Mevlid Kandili namazı kesin olarak şu kadar rekattır" şeklinde bir ifade kullanmak doğru değildir. Müslümanlar, Allah'a ibadet etmek amacıyla nafile namaz kılabilir, kaza namazlarını eda edebilir ve tesbih namazı gibi nafile ibadetleri yerine getirebilir. Nafile namazlar iki rekat halinde kılınabileceği gibi kişinin tercihine göre farklı sayılarda da kılınabilir.
Tesbih namazı ise dört rekat olarak kılınır. Her rekatta toplam 75 defa "Sübhânallâhi ve'l-hamdülillâhi ve lâ ilâhe illallâhü vallâhü ekber" tesbihi getirilir. Dört rekatın tamamında ise toplam 300 tesbih okunmuş olur. Tesbih namazına niyet edilerek başlanabilir; birinci rekatta Sübhaneke okunduktan sonra tesbih 15 kez, Fatiha ve bir sure okunduktan sonra 10 kez daha getirilir. Rükuda, rükûdan doğrulduktan sonra, birinci ve ikinci secde ile aradaki oturuşlarda onar kez tesbih okunarak bir rekatta 75 tesbih tamamlanır.
Bu mübarek gecede en önemli ibadetlerden biri Kur'an-ı Kerim'i okumak, dinlemek ve anlamı üzerinde düşünmektir. Çünkü Kur'an, Cenab-ı Hakk'ın insanlığa son mesajıdır. Ayrıca bol bol zikir, evrad ü ezkarda okunmalı, günahlara samimi olarak tevbe ve istiğfar edilmelidir. Kazaya kalan veya nafile namazlar kılınmalı, mümkünse vakit namazları camilerde cemaatle eda edilmelidir.
Kandil gecesinin akşam, yatsı ve sabah namazlarının cemaatle ve camilerde kılınması önerilir. Sahabe, ulema ve evliya türbeleri ziyaret edilerek manevî iklimlerinde vesilelikleriyle Hakk'a niyazda bulunulabilir. Vefat etmiş yakınların kabirleri ziyaret edilerek sadakat yerine getirilmeli, hayattaki manevî büyüklerin ve aile fertlerinin kandilleri tebrik edilmelidir.
Mevlid Kandili'nde çekilmesi tavsiye edilen zikirler arasında "Allahümme salli alâ seyyidinâ Muhammedin ve alâ ali seyyidina Muhammed" ve "Lâ havle ve lâ kuvvete illâ billâhil aliyyil azîm" yer almaktadır. Bu zikirlerin çekilmesi büyük sevap olarak değerlendirilmektedir.
Dualar sırasında Ey bütün kâinatı idare eden, ey bütün canlılara can veren yüce Allah'tan hamd ve salât sunulur. Âlemleri yoktan var eden Rabbimizden, kapısına gelen kulunun boynunu büktüğünü görüp onu boş çevirmemesi istenir. Dua edenin duasının kabul edildiği vurgulanarak, doğru yolu bulmak için davete uyulması ve inanılması hatırlatılır.
Ya İlâhel âlemin hitabıyla başlayan dualarda, yaratıcı olan Allah'a kulluk kabul ettirilmekte, peygamberliğine iman edilmekte ve şefaat nasip edilmesi talep edilmektedir. Mü'minlerin kardeşliği vurgulanarak bu kardeşliğe şuur verilmesi istenir. Sevdiklerin sevdirilmesi, dost ve düşmanların tanınması gayreti istenirken, mülkün sahibi Allah'tan iyiliğin elinde olduğu ve her şeye gücünün yettiği unutulmadan af ve mağfiret dileğinde bulunulur.
İman edildiği belirtilerek imanının bağışlanması, ateş azabından korunma ve önce iman etmiş kardeşlerle birlikte affedilme arzusu dile getirilir. Kalpte kin bırakılmaması ve gelecek nesillerin de bağışlanması istenir. Peygamberlere vaad edilen şeylerin verilmesi ve kıyamet günü rezil olunmaması için dua edilir. İnananların şahitlik edenlerle birlikte yazılması ve doğru yoldan sapmama, rahmet bağışlanması talep edilir.
Ağır yükler yüklenmemesi, gücün yetmeyeceği şeylerin taşıtılmaması ve merhamet edilmesi istenir. Allah'ın Mevlâ'sı olduğu ve kâfirler topluluğuna yardım ettiği belirtilerek dünya ve ahirette güzel olanın verilmesi, ateş azabından korunma dileğinde bulunulur. İlmin ve rahmetin her şeyi kuşattığı vurgulanarak tövbe edenlerin bağışlanması ve cehennem azabından korunması istenir. İnananların ve ailelerinin cennete koyulması ve kötülüklerden korunmaları talep edilir.
İmanla yaşamayı nasibetmesi, son nefeste Kelime-i Şahadet getirilerek imanla huzura varılması istenir. Kulluğun noksanlıkları için "Estağfirullah el Azim" denilerek istiğfar yapılır. Duaların kabul edilenlerin, ihtiyarların, masum yavruların ve Allah yanında hatırı olanların hürmetine kabul edilmesi dile getirilir. Üzüntü, keder, kabir azabı ve cehennem ateşinden sığınma isteğiyle dua sonlandırılır.
