Hazine ve Maliye Bakanlığı Vergi Denetim Kurulu (VDK) Başkanlığı, kayıt dışı ekonomiyle mücadele ve vergiye gönüllü uyumu güçlendirme amacıyla ocak-haziran döneminde yoğun denetim faaliyetleri yürüttü. Bu süreçte izaha davet, teftiş, gözetim ve denetim çalışmaları sonucunda ortaya çıkarılan matrah farkı ile azaltılan zarar tutarlarının toplamı 354,2 milyar liraya ulaştı.
Geçen yılın aynı döneminde 225,5 milyar lira olan bu rakam, özellikle vergiye gönüllü uyumu artırmaya yönelik uygulamaların etkisiyle yaklaşık yüzde 57’lik bir yükseliş kaydetti.
Vergi incelemelerinde matrah farkı iki katına çıktı
Vergi müfettişleri tarafından gerçekleştirilen incelemeler sonucunda 265,2 milyar lira tutarında matrah farkı bulundu. Vergi incelemeleri kaynaklı matrah farkı, bir önceki yıla kıyasla yüzde 96,65 artarak neredeyse iki katına çıktı. Aynı dönemde tarhı önerilen vergi tutarında yüzde 89,35, önerilen ceza tutarında ise yüzde 79,92’lik artış gerçekleşti. Tarhı önerilen vergi ve ceza tutarlarının toplamı 186,6 milyar lirayı aştı.
Yılın ilk altı ayında 33 bin 455 mükellef incelenirken, bu incelemeler neticesinde 101 bin 301 rapor düzenlendi.
VDK, mükelleflerin doğrudan vergi incelemesine alınmadan önce riskli görülen hususlar hakkında açıklama yapmasına olanak tanıyan izaha davet mekanizmasını etkin şekilde kullandı. Mükelleflerin beyanlarını gözden geçirmesi sonucu vergi matrahları 35,4 milyar lira artırıldı. Artırılan vergi tutarı ise geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 10,41 yükselerek 3,05 milyar liraya ulaştı. İzaha davet sonucunda artırılan matrah tutarı yüzde 16,24 azalsa da artırılan vergi tutarında çift haneli artış gözlendi.
VDK’nin 2026 yılı teftiş programı kapsamında yürütülen çalışmalarla bulunan matrah farkı ve azaltılan zarar toplamı 8,03 milyar lira oldu. Bu kapsamda tarh edilen vergi tutarı 886,1 milyon lira olarak kaydedildi. İzaha davet ve teftişler dahil edildiğinde toplam 43,4 milyar liralık matrah artışı sağlandı.
Gözetim programlarıyla beyanlarda düzeltme imkanı
Değişen denetim anlayışı doğrultusunda VDK, mükelleflerin vergi incelemesine girmeden önce riskli işlemleri konusunda bilgilendirilmesini ve gönüllü uyum göstermesini hedefleyen gözetim programlarının kapsamını genişletti.
Nisan ayında başlatılan beyanname gözetim çalışması çerçevesinde 36 bin 15 mükellefe yazı gönderildi. Çalışma sonucunda mükellefler matrahlarını 21,8 milyar lira artırırken, beyan edilen zararlar 23,3 milyar lira azaltıldı. Başkanlığın risk analiz biriminin çalışmalarıyla bazı mükelleflerin brüt satış tutarlarını toplam 120,9 milyar lira artırdığı tespit edildi.
Mart ayında devreye alınan stok gözetim programı kapsamında 301 mükellefe yazı gönderildi. Bu mükellefler toplam 540 milyon lira matrah artışı gerçekleştirdi. Kuruluş Gözetimli Analiz Programı-2 (KURGAN) kapsamında ise 227 mükellef nezdinde fiili tespit yapılırken, 1847 mükellefe bilgi isteme yazısı iletildi. Çalışmalar sonucunda mükellefler tarafından toplam 795,6 milyon lira tutarındaki faturanın kayıtlardan çıkarılması sağlandı.
Gözetim programları, risklerin erken aşamada giderilmesini sağlayan ve mükelleflerin gönüllü uyumunu teşvik eden önemli bir denetim aracı olarak değerlendiriliyor.
Lüks hizmet veren işletmelere fiili envanter takibi
Vergi müfettişleri, sahadaki denetim kapasitesini artırmak amacıyla yılın ilk yarısında kapsamlı fiili envanter çalışmaları gerçekleştirdi. Lüks restoranlar, eğlence mekanları, temel gıda maddeleri ve pırlanta sektörlerinin yanı sıra matbaa, baskı ve basım hizmetleri, tıbbi cihaz, lastik imalatı, motosiklet, elektrikli bisiklet, tekstil ve tütün ürünleri sektörlerinde fiili tespitler yapıldı.
Kimyasal gübre, zirai ilaç, ambalajlı içme suyu ve polietilen sektörlerini de içeren çok sayıda alanda yürütülen çalışmalar kapsamında 36 ilde 761 farklı adrese ulaşıldı. Fiili envanter çalışmalarıyla işletmelerin mevcut stokları ve fiili faaliyetleri yerinde tespit edilirken, risk analizlerinde kullanılmak üzere kapsamlı veriler elde edildi.
Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, vergi inceleme ve denetim süreçlerine yönelik kapsamlı dönüşüm programları uyguladıklarına işaret ederek, "Kayıt dışı ekonomiyle mücadeleyi, risk analizine dayalı vergi incelemeleri, gönüllü uyumu esas alan izaha davet ve gözetim programlarıyla çok yönlü sürdürüyoruz. Bu mücadelemizde, mükelleflerin gönüllü uyumunu artıran, rehberlik ve önleyici mekanizmaları öne çıkaran bir strateji izliyoruz. Elde edilen sonuçlar, risk analizine dayalı denetim anlayışının ve denetim kapasitesinin etkinliğini ortaya koydu." dedi.
