"KENDİN" OLMAK ÜZERİNE
Otomatik, Otomobil, Otomasyon, Otokontrol, Otonom... Örnek olarak yer verdiğim bu kelimelerin ortak bir noktası var; bu ortak nokta,evet, "Oto-" ile başlamaları. "Otokontrol" kelimesini insana atfedip, insanlar için kullanırken, otomobil kelimesini bir araç olarak "Otomasyon" kelimesini bir iş süreçleriyle ilgili kullanıyoruz. Peki "Oto" ne anlama gelir? Bu kelimeyi birçok farklı alanda neden kullanıyoruz? Peki otomobilin otokontrolle, otokontrolün insanın kendisiyle kurduğu ilişkiyle nasıl bir bağlantısı olabilir?
Bu kelimelerin etimolojik kökenlerine kısaca bakacak olursak, bu kelimelerin neden hepsinin "Oto-" ile başladığını görebilir ve anlamlarındaki ortak noktayı anlayabiliriz. "Oto-" kelimesi etmolojik olarak Eski Yunanca autós (kendi, kendisi) kelimesine dayanan bir ön ektir. Buna bağlı olarak örneğin "Otomatik" Eski Yunanca autós ("kendi, bizzat") ve matós ("irade, düşünce, istem") kelimelerinin birleşimiyle oluşan autómatos yani "kendi iradesiyle hareket eden" ifadesine dayanır. "Otomobil" Yunanca "kendi" "(autós- αὐτός) ve Latince "hareket eden" ("mōbilis")kelimelerinin birleşimiyle oluşur ve "kendi kendine hareket eden (araç)" anlamına gelir. "Otomasyon" ise, işlerin yürütülmesi konusunda insan müdahalesinin en az düzeye indirgenerek; makine robot, yapay zeka gibi araçlar tarafından kendi kendisine yapılmasıdır. "Otokontrol", öz denetim yani kendi kendini denetim altında tutmak anlamına gelir. "Otonom" kelimesi, Yunanca "kendi" anlamına gelen autos (αὐτὸς) ve "yasa/kural" anlamına gelen (nomos) (νόμος) kelimelerinin birleşimiyle oluşan, Yunanca autonomia (αὐτονομία) kelimesinden türetilmiştir. Hem etimolojik köken bilgisinden hareketle hem de günlük hayatta verdiğim birkaç basit örnekten de anlaşılacağı üzere "Oto-" kelimesi "kendi, kendi kendisine" anlamına gelir. "Kendi kendine yapma durumu" hem "otomatik" veya "otomobil" kelimesinde olduğu gibi bir makineye yüklenebilirken hem de "otokontrol" kelimesinde olduğu gibi bir insana yüklenebilir. Sorum şu? "Otomatik" makineleri üreten insanlar, makinelere "kendi"liği öğretmişler ve makinelerin kendi kendisine çalışmlarını sağlamışlar, "otomobilleri" üretmişler ve araçların kendi kendilerine hareket etmelerini sağlamışlar, "otomasyon" u gerçekleştirmiş ve işlerin en az insan müdahelesiyle yürütülmesini gerçekleştirmişler, peki neden söz konusu kendileri olduklarında "kendi" olmaları bu kadar zor?
Kendinden başka her alanda insan müdahalesini en aza indirmeye çalışan biz, kendimizle kurduğumuz ilişkide neden "kendimiz" olamayız? Kendi aklımızı neden başka akılların boyunduruğu altına sokarız, zihnimiz neden başka insanların düşünceleriyle doludur, duygularımıza neden başka insanların söyledikleri yön verir, iç sesimiz neden "kendi" sesimizden çok başkalarının sesiyle konuşur?
"İnsan insanın aynasıdır". Elbette insanların düşünceleri ve duyguları ve bize bizimle ilgli tuttukları ayna bizim için önemli olmalıdır. Bununla birlikte bir başka insanın ya da insanların söylediklerinin "kendimiz "için "kendimiz"in önüne geçmesine izin vermek ne kadar doğru, ne kadar anlamlıdır? Her birimizin "otonom" yani bağımsız bireyler olmamız gerekirken, bağımsızlığı, makinelere, arabalara, iş süreçlerine yükleyip, kendimizi es geçmemiz ne kadar makul?
Hayatın için de "Oto-" olma durumunu kendimize "otonom" olmak yani bağımsızlığımızı, kazanmak, kurmak, inşa etmek için kullanmak yerine "otomatikleşmek" için kullanırsak bizim makineden ne farkımız kalır?
"Otomatik"leşmeden, "Otomobil"leşmeden "otonom olabilmeliyiz. "Kendimiz"le kurduğumuz ilişkide, kendimiz olabilmeliyiz. İnsan insanın aynasıdır demiştim, burada insanın insanın yansıması olduğunu, insanın bir başka insanda, bir başka insanın gözünden kendine bakışına işaret etmiştim. Ancak insan yansısal olmasından önce,kendisiyle kurduğu ilişki içinde, özyansısaldır da, yani kendisini kendisine yansıtır ve kendisini kendi gözünden görür. Bu nedenle "kendimiz" doğru, sağlıklı, dürüst ve pozitif ilişki kurmalıyız. Kuramıyorsak da kurabilmenin yolunu aramalı ve araştırmalıyız. Kendimizle kurduğumuz ilişkiyi doğru kurabildiğimizde bağımsızlığımızı kazanabiliriz. Bu da diğer insanlarla kurduğumuz ilişkiler de dahil olmak üzere hayatımızın her alanına pozitif bir şekilde yansıyacaktır.
Son söz olarak, insanların genellikle öfke zamanlarında birbirine kullandıkları bir söz vardır ya hani :"Kendine gel!". Öfkeyle olmamakla birlikte, bu sözle tamamlamak istiyorum yazımı:" Kendinize gelin."
