Uluslararası çevre kuruluşu Greenpeace Türkiye, İstanbul'daki beş büyük market zincirinden temin edilen 20 domates numunesinin analiz sonuçlarını açıkladı. Yapılan incelemelerde örneklerin yüzde 70'inde per- ve polifloroalkil maddeleri (PFAS) içeren en az bir pestisite rastlandı. Toplamda 20 ürünün yalnızca birinde herhangi bir kimyasal izine ulaşılmazken, üç örnekte mevzuata aykırı pestisit kullanımı saptandı.
Detaylı testler, belirlenen üç ihlal ürününe odaklandı. Bu ürünlerden ikisinde, domates yetiştiriciliğinde kullanım ruhsatı bulunmayan aktif maddeler tespit edildi. Üçüncü örnekte ise 31 Aralık 2010 tarihinden itibaren tamamen yasaklanan Chlorfenapyr etken maddesi bulundu. Ayrıca, çocuk sağlığı açısından risk oluşturduğu belirtilen PFAS içeren pestisitler de 14 farklı numunede görüldü. Analizler ayrıca, 20 domatesin 7'sinde üçten fazla çeşitli pestisit karışımının varlığını ortaya koydu.
Kuruluş, bulguların ardından "Market Karnesi" adlı bir değerlendirme raporu hazırladı. Karnede, marketlerin kamuoyuna sundukları politika taahhütlerine 75 puan, bağımsız laboratuvarlarda yapılan testlerin sonuçlarına ise 25 puan ağırlık verildi. Greenpeace Türkiye, organize perakende zincirlerinden tam şeffaflık, sıfır tolerans politikası ve daha katı kalıntı limitleri talep ediyor. Kuruluş, çiftçilere yönelik teşvikler ve adil sözleşmelerin sağlanmasını da öneriler arasında yer alıyor.
Greenpeace Türkiye Direktörü Berkan Özyer, Bakanlık verilerine atıfta bulunarak 2021-2023 yılları arasında 55 üründe yapılan denetimlerde 246 bin 946 numunenin 6 bin 369'unda uygunsuzluk çıktığını hatırlattı. Özyer, şu ifadeleri kullandı:
“Bakanlık verileri istenen yılların hepsini kapsamazken hangi ürünlerde, hangi pestisitlerde, ne kadar aşım olduğu bilgisi de paylaşımda yer almadı. Bu eksiklere rağmen bakanlıktan yanıt alabilmek olumlu bir adımdı. Bu yeni aşamada ise kampanyamızın odak noktasını, gıda tedarik zincirindeki üretim koşullarını tarladan rafa kadar dikte eden, pazarın karar vericileri konumundaki organize perakende zincirleri olarak belirledik. Kampanyada ürünlerini analiz ettiğimiz beş market zincirini, organize perakende pazarında en büyük pazar payına ulaşmış olmaları sebebiyle belirledik. İstanbul’un dört ilçesindeki beş market zincirinden aldığımız domates örneklerinin analizi sonucunda mevsimindeki bir sebzede dahi mevzuata aykırı, dahası kullanılması 15 yıl önce tamamen yasaklanmış pestisitle karşılaştık. Örneklerin 7’sinde 3’ten fazla pestisit tespit edildi. Pestisitsiz gıdaya erişim bir hak. Resmi verilere göre daha 2021 yılında pazarın yüzde 60’ına yakınını elinde tutan market zincirleri için denetim altyapısı kurmak maliyetli ya da imkansız değil. Pazarı kontrol edebilenler pestisiti de analiz ettirebilir, kaldı ki bu aşamada pestisitsiz gıda sağlamak sorumlulukları. Kampanya taleplerimizin karşılık bulması hem üreticiyi özgürleştirecek hem de rafların karşısındaki tüketicinin ‘İçinde ne var?’ diye düşünmeden alışverişini yapabilmesini sağlayacak. Bu nedenle herkesi ‘İçinde ne var?’ sorusunu sorarak kampanyamıza katılmaya davet ediyoruz. Birlikte olursak sonuç alabiliriz.”</p>
